Demagoog Hiemstra bij Eva: geen gehaktballen meer eten
Gerrit Hiemstra mocht vorige week in de talkshow van Eva Jinek minutenlang leeglopen over de hete en droge zomer. Uiteraard was die zomer het gevolg van klimaatverandering en een oplossing had Hiemstra ook: stoppen met tanken en gehaktballen eten. Marcel Crok fileert in onderstaand artikel de claims uit Hiemstra’s betoog. Het blijkt klimaatdemagogie van de bovenste plank te zijn, een publieke omroep onwaardig.
Afbeelding gemaakt met AI
Marcel Crok
Datum: 7 september 2026
De redactie van het tv-programma Eva (Jinek) moet geïnspireerd zijn geweest door de (inmiddels bijna vergeten) documentaire An Inconvenient Truth van Al Gore. De film uit 2006 is gebouwd rond een publiekspresentatie van de voormalige vicepresident van Amerika. Een Britse rechter betichtte Al Gore in 2007 van maar liefst negen wetenschappelijke fouten. Alle fouten waren uiteraard overdrijvingen: zes meter zeespiegelstijging zonder te vermelden dat zoiets duizenden jaren zou duren, verdrinkende ijsberen linken aan smeltend ijs terwijl de beren in kwestie omkwamen in een storm etc.
Tot zo’n rechtszaak zal de uitzending van Eva uiteraard niet leiden, maar gelijkenissen zijn er wel. Het programma nodigde voormalig NOS-weerman, ondernemer en klimaatactivist (want zo mogen we hem toch wel noemen) Gerrit Hiemstra uit om net als Al Gore het publiek in de zaal (en thuis voor de buis) toe te spreken over klimaatverandering. Wat volgde was een sterk staaltje klimaatdemagogie. De extreme zomer van 2026 was volgens Hiemstra zonder klimaatverandering niet mogelijk geweest. Hiemstra: “En de oorzaak is verrassend simpel. Dat zijn we zelf. Elke keer als we benzine of diesel tanken, elke kuub aardgas die we verstoken, elke vlucht die we boeken, elke gehaktbal die we bakken, draagt bij aan klimaatverandering.”
Uiteraard volgde aan het einde de stichtelijke boodschap van ‘dominee’ Hiemstra dat we moeten “stoppen met olieproducten, met aardgas, stoppen met steenkool en stoppen met vlees en zuivel. En hoe eerder we dat doen, hoe beter het is.”
In de studio zat een van onze bekendste wetenschappers, natuurkundige Robbert Dijkgraaf amechtig te knikken. In een eerste reactie zei hij: “Je mag toch hopen […] dat dit […] de zoveelste wake up call is. Maar we zijn natuurlijk door een heleboel wekkers heen geslapen.”
Aanleiding voor het minutenlange betoog van Hiemstra was uiteraard de hete zomer van 2026. Enigszins tot mijn verbazing zei hij nog wel dat deze zomer extreem was en nog niet het nieuwe normaal was, maar, voegde Hiemstra eraan toe, “dit wordt wel het nieuwe normaal”.
Omega-blokkade
Hiemstra is meteoroloog dus het eerste wat je zou mogen verwachten is een weerkundige analyse van de mooie zomer (want dat was het!) die we in West-Europa hebben mogen beleven. Die gaf hij niet. Het langdurige mooie weer was het gevolg van een zogenaamde omega-blokkade: een vastzittend hogedrukgebied in Ω-vorm dat hete, droge Saharalucht dagenlang boven West- en Midden-Europa vasthield. De jonge en op social media zeer actieve Amerikaanse meteoroloog Chris Martz betoogde op X dat dit fenomeen volstrekt natuurlijk is en dat het niets met klimaatverandering of broeikasgassen te maken heeft.
Voor Hiemstra staat juist vast dat deze zomer alles te maken heeft met ‘klimaatverandering’ waarmee hij bedoelt de uitstoot van CO2 door steenkool, aardolie, aardgas, maar ook de broeikasgassen die vrijkomen bij de productie van vlees en zuivel. Bewijs daarvoor levert hij niet eens meer, het is gewoon een vaststaand feit geworden voor hem. Dat is kortzichtig en onwetenschappelijk. In 2022 verscheen verreweg de meest elegante en doorwrochte studie over klimaatverandering in Nederland. De wiskundigen Han en Jippe Hoogeveen, vader en zoon, bestudeerden alle weerkaarten (dag na dag) vanaf 1836 tot heden en kwamen er daardoor achter dat een verandering van de windrichting de belangrijkste verklaring is voor de opwarming in Nederland. De titel van hun paper zegt alles: “Winds are changing: An explanation for the warming of the Netherlands.” Zij concluderen letterlijk dat CO2 geen direct effect lijkt te hebben op de temperatuurontwikkeling in Nederland.
Dit is niet alleen een heel bijzondere paper, Jippe Hoogeveen is een uitzonderlijk talentvolle jonge wiskundige. Hij won als middelbare scholier twee keer brons en één keer goud bij de internationale wiskunde-olympiade. Stel je nu eens voor dat deze briljante jongen na zijn monnikenwerk (hij bestudeerde 165 jaar x 365 dagen is ruim 60.000 weerkaarten!) tot de conclusie was gekomen dat CO2 dé oorzaak was van de klimaatverandering in Nederland. Hij zou ongetwijfeld op het schild gehesen zijn door de media, door het KNMI, en waarschijnlijk zou hij langs hebben mogen komen bij de koning. Maar nu? De lezer heeft nog nooit van deze studie en van Jippe gehoord. Ik tipte destijds een journalist van de Telegraaf en die schreef een mooi verhaal. Maar daar bleef het bij.
Veel meer zon
De paper van Han en Jippe Hoogeveen laat zien dat sinds de jaren tachtig, de wind vaker uit het zuiden is gaan waaien en daarmee warmere lucht aanvoert, precies wat er deze zomer ook weer gebeurde. Hoewel zij dit zelf niet onderzocht hebben, is er een opvallende overeenkomst met de hoeveelheid zonneschijn in onze contreien: die is spectaculair gestegen!
Bron: Copernicus
Dus om wat voor reden dan ook zijn vanaf de jaren tachtig de grootschalige weerpatronen in West-Europa veranderd. Vaker wind uit het zuiden, veel vaker zonnig. Met deze veranderingen is de opwarming van Nederland en de buurlanden goed te verklaren. Ook het KNMI erkent in haar jaarverslagen (bv. dat over 2025) dat we steeds meer zonneschijn hebben maar het koppelt die toename helemaal niet aan de opwarming. Het lijkt een vorm van struisvogelpolitiek.
Bosbranden
Uiteraard kwam de verschrikkelijke bosbranden voorbij die deze zomer woedden in Spanje en Frankrijk. Zonder verdere uitleg van Hiemstra werd duidelijk de indruk gewekt dat bosbranden deze zomer enorm hevig waren. Niets is echter minder waar. Wereldwijd was het volgens cijfers van het Global Wildfire Information System zelfs een uitzonderlijk rustig jaar:
Ja maar, in Europa was de situatie toch wel degelijk ernstig? Zelfs dat niet:
De lezer kan hier zelf landen en continenten selecteren. Slechts in Spanje en Frankrijk was de omvang van de branden vrij uitzonderlijk, maar Griekenland en Portugal bijvoorbeeld beleven een vrij rustig jaar. Bedenk ook dat bosbranden heel vaak door menselijk handelen ontstaan. In Frankrijk zijn maar liefst 474 mensen opgepakt vanwege betrokkenheid bij de bosbranden. Het kan gaan om nalatigheid (denk aan peuk weggooien) maar ook om bewuste brandstichting.
Natuurlijk waren de omstandigheden voor branden deze zomer door hitte en droogte gunstig. Maar die omstandigheden veroorzaken nog geen brand. Hoe groot een brand wordt, hangt ook sterk af van bosbeheer. Er is in veel landen beleid om dood hout in het bos te laten liggen want dat is goed voor de biodiversiteit. Maar meer dood hout betekent meer brandstof bij een brand. Ook is van belang hoe snel een brand ontdekt wordt en hoeveel geld en middelen een land bereid is om in te zetten bij de bestrijding. Het is dus sowieso al vrij onzinnig om bosbranden een op een te linken aan klimaatverandering. Hoe dan ook, de wereldwijde trend in areaal dat in vlammen opgaat is dalende. Al deze data zijn in een mum van tijd voor iedere leek te vinden. Er is geen excuus dat Hiemstra zo ongenuanceerd over bosbranden praat.
Rijn
De droogte leidde deze zomer tot historisch lage waterstanden in de Rijn, de Donau en de Po. Op 17 augustus was de etmaalgemiddelde afvoer bij Lobith met 565 kubieke meter per seconde zelfs record laag. Jinek en Hiemstra besteden er logischerwijs veel aandacht aan. Maar ook hier ontbreekt de context en de nuance. Komen dit soort lage waterstanden vaker voor en is er een trend te bespeuren? Rob de Vos van de website klimaatgek.nl zocht het uit en het antwoord zal u wellicht toch verbazen.
Bron: klimaatgek.nl
Deze zomer was zoals gezegd een record maar ook in de jaren 1929, 1947,1949, 1953 en 1954 stond de Rijn erg laag. Belangrijker, een analyse van de laagste jaarlijkse waarden sinds 1900 laat geen enkele trend zien! De Vos bekeek tevens de jaarlijkse hoogste waarden en ook die vertonen geen enkele trend:
Bron: klimaatgek.nl
Het KNMI verkondigt al jaren het verhaal dat de zomers droger worden en de winters natter. In de Rijn zien we van die ontwikkeling nog weinig tot niets terug.
Hittedoden
Er was zeker sprake van extreme hitte deze zomer in Europa en dat leidt ontegenzeggelijk ook tot meer hittedoden. Hiemstra meldt een schatting van 35.000 hittedoden in Europa. Ook hier laat hij na genuanceerd en objectief te zijn. Hiemstra is ongetwijfeld bekend met studies uit The Lancet (deze en deze) die laten zien dat er wereldwijd tien keer zoveel mensen sterven aan koude dan aan hitte. De bekende milieueconoom Bjorn Lomborg hamert hier voortdurend op in zijn artikelen en social media-uitingen. Deze zomer plaatste hij de cijfers van Europa op X:
Bron: Bjorn Lomborg
Extreme hitte (die niet zo vaak voorkomt) is de temperatuur-gerelateerde doodsoorzaak die de minste slachtoffers eist! Er is overigens een uiterst praktische oplossing om sterfte door extreme hitte (die vooral 80-plussers treft) drastisch terug te brengen. Zorg dat kwetsbare groepen beschikken over airconditioning. Hiemstra rept er met geen woord over. Hij wil dat we allemaal minder tanken en geen gehaktballen meer eten.
In Europa blijft het gebruik van airconditioning met 19% ver achter bij de VS (76%) en Japan (90%). De Amerikaanse klimaatwetenschapper Roger Pielke Jr. becijferde op zijn Substack-pagina dat Europa in 2022 ongeveer 26.000 hittedoden had kunnen voorkomen (van de in totaal 62.000 hittedoden die er in dat jaar zouden zijn geweest) als het dezelfde penetratiegraad van airconditioning had gehad als de VS. Hiemstra neemt het woord airconditioning niet in de mond en ook de algemenere term ‘adaptatie’ gebruikt hij niet. Een gemiste kans.
Klimaatschade
Naast hittedoden heeft Hiemstra ook nog iets te zeggen over schade. Hij zegt: “Volgens economen is er door de droogte in Europa al een economische schade ontstaan van zo’n 180 miljard euro.” Het is tv en er is dus geen tijd voor een bronvermelding laat staan een toelichting. Het is hem vergeven. De bron blijkt een rapport te zijn van de Triodos-bank dat deze zomer verscheen. Dat rapport noemt inderdaad die 180 miljard euro. Maar schade is hier wel een misleidende term. Want door droogte en schade in een adem te noemen, suggereert hij te praten over klimaatschade. Dat is schade door extreem weer, denk aan schade door overstromingen, stormen en ja ook droogte kan schade geven, bijvoorbeeld aan landbouwgewassen. Maar het Triodos-rapport doet heel iets anders; het probeert te schatten wat het effect is van de droge en hete zomer op het Bruto Binnenlands Product (BBP), ook door indirecte effecten, zoals verminderde productiviteit. Het komt tot een schatting van zo’n 1% van het Europese BBP.
Maar waarom niet gewoon vermelden wat we weten over échte klimaatschade? Zoals Roger Pielke Jr. in dit artikel uitlegt, neemt de voor inflatie gecorrigeerde schade in Europa toe. Maar dat komt omdat de Europese economie sinds 1980 meer dan verdubbelde. Corrigeer je daarvoor dan ontstaat het volgende beeld:
Bron: Roger Pielke Jr.
Hier zien we de klimaatschade als percentage van het BBP. Veel variatie van jaar tot jaar, zoals je verwacht, omdat het over rampen gaat, maar geen trend. De schade ligt gemiddeld net iets boven 0,1% van het BBP. Vervelend maar overkomelijk.
Klacht bij Ombudsman
Net als Al Gore in zijn film is Hiemstra lekker selectief te werk gegaan bij wat hij deelde met de kijkers van Eva. Alles was gericht op maximaal effectbejag. Noem gewoon zoveel mogelijk records en extremen, breng die in verband met klimaatverandering (zelfs als dat verband helemaal niet bestaat) en stel vervolgens dat “de kraan dicht moet” (een woordspeling die hij eerder in de zomer bij EenVandaag gebruikte). Elke nuance ontbreekt. Uiteraard mag Hiemstra persoonlijke opvattingen hebben, maar ze op deze demagogische wijze de ether ingooien bij nota bene de publieke omroep (Eva wordt uitgezonden door de AVROTROS) is ongekend. Een klacht indienen bij de Ombudsman ligt voor de hand. In zo’n klacht valt nog veel meer te zeggen, bijvoorbeeld over het gebrek aan trends in extremen wereldwijd, dat gerapporteerd is door het IPCC maar dat door Hiemstra gemakshalve genegeerd wordt. Roger Pielke Jr heeft sinds kort een website geopend waarin hij al deze trends heel gemakkelijk inzichtelijk maakt. Je kunt daar in één oogopslag zien dat er, met uitzondering van hitte (meer) en koude (minder), verder nagenoeg geen trends te bespeuren zijn in extremen:
Bron: Roger Pielke Jr.
Hiemstra deed ook nog een RCP8.5-je. Hij toonde beelden uit het achtuurjournaal waarin Peter Kuipers Munneke de zomertemperaturen doortrekt naar de toekomst aan de hand van de KNMI-scenario’s. Hij suggereert op basis van het hoge uitstootscenario dat dit soort hete zomers straks heel gewoon zullen zijn. Maar dat hoge scenario, RCP8.5 geheten, is onlangs afgeserveerd door zelfs het IPCC. Bij Indepen schreef ik er in mei over. Op de Clintel-website waarschuwde ik toen al dat dit scenario “dood is maar nog niet begraven”. Het KNMI weigert ook na Kamervragen van Henk Vermeer van BBB, afstand te nemen van dit doemscenario en zo duikt het via de NOS ook weer op bij Eva, zonder enige kanttekening aan te brengen.
Tot slot. Wat mij persoonlijk het meest verbaast en teleurstelt is de totale stilte vanuit de klimaatwetenschap. Zoals gezegd, de data en grafieken die in dit artikel getoond worden ter nuancering en ontkrachting van Hiemstra’s betoog, zijn in dit AI-tijdperk in een handomdraai te vinden. Klimaatwetenschappers weten dat Hiemstra hier ver over de grens van het geloofwaardige heen gaat. Ze zwijgen omdat ze het A) vermoedelijk eens zijn met zijn politieke boodschap (“stoppen met fossiel”) en B) omdat ze waarschijnlijk bang zijn voor de reputatieschade die ze kunnen oplopen als ze publiekelijk tegen hem ingaan (“je bent toch geen klimaatontkenner?”). Met die houding verspeelt de klimaatwetenschap echter haar geloofwaardigheid.
Roger Pielke Jr., die in dit artikel meerdere malen is genoemd, spreekt op zondag 11 oktober in Driebergen. Tickets zijn hier online te boeken.
Dit artikel werd oorspronkelijk gepubliceerd op Indepen op 7 september 2026.
Marcel Crok
Marcel Crok is een Nederlandse wetenschapsjournalist, die sinds een bekroond artikel over de beruchte hockeystickgrafiek in 2005 fulltime schrijft over het klimaatdebat en het klimaatbeleid. Hij publiceerde twee boeken in het Nederlands (De Staat van het Klimaat en was coauteur van het boek Ecomodernisme). Samen met de Britse onafhankelijke onderzoeker Nic Lewis schreef hij een uitgebreid rapport over klimaatgevoeligheid, getiteld A Sensitive Matter.
Hij werd door de Nederlandse regering gevraagd om als deskundige beoordelaar van het IPCC AR5-rapport op te treden. Samen met de Nederlandse klimaatinstituten KNMI en PBL heeft Crok een internationaal discussieplatform opgezet, Climate Dialogue.
In 2019 hebben Crok en emeritus hoogleraar Guus Berkhout de Clintel Foundation opgericht. Zij publiceerden de World Climate Declaration, die inmiddels door meer dan 2000 wetenschappers en deskundigen is ondertekend.
Samen met Andy May en een team van wetenschappers uit het Clintel-netwerk heeft Crok bijgedragen aan het boek The Frozen Climate Views of the IPCC (De starre klimaatvisie van het IPCC), dat door hem is geredigeerd.
Wat u zojuist heeft gelezen, kon worden gepubliceerd dankzij onze donateurs.
Clintel publiceert dagelijks artikelen over klimaat, energie en wetenschap. Daarnaast vertalen wij internationale analyses in meerdere talen, maken wij video’s, publiceren wij rapporten en organiseren wij bijeenkomsten en lezingen.
Wij ontvangen geen overheidssubsidies en zijn volledig afhankelijk van de steun van onze donateurs. Dankzij uw bijdrage kunnen wij onafhankelijk onderzoek en een open debat over klimaat en energie blijven bevorderen.
Steunt u ons werk? Kies wat bij u past:
• Word Vriend van Clintel – vanaf €100 per jaar
• Word Trouwe Vriend van Clintel – via een fiscaal aantrekkelijke periodieke gift
• Doe een eenmalige donatie – iedere bijdrage helpt
Hartelijk dank voor uw steun.
meer nieuws
“We zijn op JACHT naar Pielke”
Roger Pielke Jr. blikt in dit artikel terug op hoe klimaatfanaten hebben geprobeerd de carrières van ‘inconvenient’ wetenschappers te saboteren. Op uitnodiging van Clintel spreekt Roger Pielke Jr. morgen, zondag 11 oktober, vanaf 14.00 uur in Antropia in Driebergen. Bestel nu uw tickets voor de uitgebreide lezingen.
Theo Wolters op EIKE-conferentie: “Niemand weet hoe het klimaat werkt”
De Nederlandse ingenieur, ondernemer en klimaatonderzoeker Theo Wolters greep zijn presentatie op het EIKE-congres aan om een van de centrale aannames van het huidige klimaatbeleid ter discussie te stellen: dat de wetenschap onomstotelijk heeft aangetoond dat CO2-uitstoot door de mens verantwoordelijk is voor de recente opwarming en dat deze opwarming potentieel catastrofaal is.
Geen bewijs dat extreme weersomstandigheden vaker voorkomen of heviger worden: (4) Orkanen
In een reeks artikelen over de oorzaken van extreme weersomstandigheden onderzoekt natuurkundige Ralph B. Alexander of er bewijs is dat extreme weersomstandigheden vaker voorkomen of heviger worden. In navolging van zijn vorige artikel over overstromingen, richt deze aflevering zich op orkanen en tyfoons.
