Hoe Horst aan de Maas windreuzen tegenhoudt

Gemeente buigt voor strijdbaar bewonerscollectief

“Als wij ons niet hadden verenigd?” Tobias Rötjes, voorzitter van Tegenwind Horst aan de Maas, kijkt vastberaden naar de interviewer. “Dan hadden die windturbines hier nu gestaan. Honderd procent!” Boomkweker Rötjes kijkt uit over de akkers langs de A73 bij het kerkdorp Melderslo. In dit gebied hadden de Noord-Limburgse gemeente Horst aan de Maas en energiebedrijf Reindonk Energie aanvankelijk drie ‘ontwikkelgebieden’ aangewezen: Klaver 11, Witveld en Hoogheide. Hier zouden ‘zeven tot tien’ windreuzen moeten verrijzen met een tiphoogte van 200 tot 250 meter en een vermogen van 3 tot 7 MW. Ze staan er niet.

Optimale opstelling

Het plan was al in kannen en kruiken toen Rötjes op 9 februari 2023 tijdens een bewonersavond in buurthuis ’t Haeren in Grubbenvorst de presentaties beluisterde van ingenieursbureau Arcadis, energiebedrijf Reindonk Energie en D66-wethouder Thijs Kuipers van Gezonde & Duurzame Leefomgeving. Voor velen was het schrikken die avond. Jawel, bevestigden de heren, er waren wat bezwaren bij de bewoners. Maar er was ook begrip voor de gevraagde bijdrage aan de energieopwek-opgave. Over de haalbaarheid van de plannen waren ze positief gestemd. Geert Claessens van Reindonk Energie wilde graag samen met de bewoners “de optimale opstelling” bedenken van de turbines om overlast zoveel mogelijk te voorkomen.

Een klassieke sigaar uit eigen doos! De optie ‘geen windmolens’ kwam namelijk niet aan bod in de presentaties. De aanwezige omwonenden waren perplex. “Ik ben me die avond kapot geschrokken”, blikt Rötjes terug. “We gingen erheen met het idee dat we nu samen naar de plannen zouden kijken maar we merkten dat ze al jaren met de voorbereiding bezig waren. Ze wilden maar een ding: zo snel mogelijk windmolens plaatsen. Halverwege de avond ben ik opgestapt. Kort daarna hebben we Tegenwind opgericht.” Binnen enkele weken had de stichting tientallen leden. Sindsdien zijn er 30.000 euro en 1.000 manuren geïnvesteerd. Tot op de dag van vandaag is de stichting aan de winnende hand.

Afstand: 351 meter

Nederland telde eind 2025 ruim 3.500 windturbines. Dat moeten er veel meer worden. Volgens het PBL (Planbureau voor de Leefomgeving) moeten wind- en zonneparken op land zo’n 34 tot 44 TWh elektriciteit produceren in 2030. Daarvoor moeten er nog vele honderden turbines worden geplaatst. Op dat punt stuiten ambitieuze gemeentebesturen op kritische bewoners. De maatschappelijke weerstand tegen de reuzen is enorm, maar plannen, die vaak in achterkamertjes worden gesmeed, en worden uitgevoerd zonder dat er veel ruchtbaarheid aan wordt gegeven, zijn lastig te bestrijden.

Ook in Horst aan de Maas werden de bewoners slecht voorgelicht. “Op de informatieavond in Grubbenvorst kregen we een kaartje in onze handen geduwd met zeven kruisjes erop“, vertelt Arjan Klopman, Tegenwind-lid van het eerste uur. “Niet met de vraag wat wij ervan vonden maar als mededeling: dit gaan we doen.” Op het kaartje zag Klopman iets wat hem uitermate slecht beviel. De dichtstbijzijnde windmolen was akelig dicht bij zijn boerderij gepositioneerd. Veehouder Klopman (“ik heb 2.750 vleeskalveren”) berekende dat de windmolen op 351 meter van zijn stal zou komen. Dat vooruitzicht bezorgde hem een brok in de keel. Hij ging onderzoeken of er ruimte was om het proces te veranderen of tegen te houden.

Petitie aangeboden

Succes boeken (lees: bewoners massaal mee krijgen) tegen gemeentebesturen met windambities  kost zweet en tranen. Klopman: “Alleen met een feitelijk compleet verhaal wakker je maatschappelijke weerstand aan.” De aanpak van Tegenwind is dan ook grondig te noemen. Er werd contact gezocht met advocaat Paulus Botman, huisarts Sylvia van Manen en Erik Roelofsen van de Nederlandse Stichting Geluidshinder. Ingenieurs werden erbij gehaald om berekeningen te maken voor slagschaduwen, geluidsoverlast (inclusief laagfrequent geluid), overtollige spanning (ook wel zwerfstroom genoemd) en ijsafzetting in de winter. (Vallend ijs kan gevaarlijk zijn voor de seizoensarbeiders van de boomkwekerijen.)

Tegenwind maakte ook overzichtsfoto’s met een drone en 3D-visualisaties, zodat omwonenden een realistisch beeld kregen van hoe de windreuzen het landschap rond Melderslo, Lottum en Grubbenvorst zouden veranderen. Er werden flyers rondgedeeld in de buurt: ‘Windreuzen? Nee!’ Een petitie tegen de plannen werd 2.300 keer ondertekend en aangeboden aan burgemeester Ryan Palmen. Georganiseerde informatieavonden toonden aan hoe gevoelig het thema lag. Op 17 april 2023 kwamen in buurtcentrum De Zwingel in Melderslo 500 Horstenaren opdagen, inclusief raadsleden. Het CDA, dat aanvankelijk voor windmolens was, kreeg steeds meer oren naar het tegengeluid. Het vliegwiel was niet meer te stoppen. Er werden gesprekken gevoerd met omwonenden van nabijgelegen windparken in Venlo, Ospel en Deil. Dat leverde verhalen op over gebroken nachten, waardedaling van woningen, vervallen dorpskernen, verrommeling van het landschap en aantasting van flora en fauna.

Overzichtskaart van het buitengebied van Horst aan de Maas. In delen van dit gebied werden plannen ontwikkeld voor windturbines. Exacte locaties stonden nog niet vast. Bron: Gemeente Horst aan de Maas, Omgevingsvisie 2040.

Verhuisd

“De spanning tijdens de bijeenkomsten was voelbaar”, aldus de gepensioneerde varkensboer Johan Vullings, ook lid van Tegenwind. Vullings laat op zijn telefoon een filmpje zien van een raadsvergadering in het Horster gemeentehuis (“met een bomvolle publieke tribune”) waarvoor de 19-jarige Daan Nijssen uit Ospeldijk was uitgenodigd. Daan sprak de raad toe over hoe zijn lichaam op de windmolens reageerde. Hij woonde in “een leuk huis met veel grond en zeven paarden”. Toen de windmolens kwamen, verdween de rust. Het geluid van de wieken, het gebrom van de motor, dat was voor Daan niet vol te houden: “Probeer een geluid dat je continu hoort maar eens te negeren. Dat is amper te doen. Ik sliep slecht, was doodmoe en had elke dag hoofdpijn. Uiteindelijk zijn we verhuisd. Sindsdien gaat het beter.”

Politiek en media blijven ondertussen inzetten op uitrol van de plannen met wind op land. “De overheid hoort het tegengeluid liever niet”, zei huisarts Sylvia van Manen uit Den Bosch tegen Omroep Brabant. Van Manen, die aangesloten is bij Wind Wiki, een groep die bestaat uit medici die zich verdiepen in de veiligheid van windturbines, verspreidde in 2022 een enquête onder 330 omwonenden van het Bossche windpark De Rietvelden. Daar draaien sinds oktober 2021 vier molens met een tiphoogte van 177 meter. Van Manen wilden onderzoeken of omwonenden last hebben van trillingen, slagschaduw of licht. En of dat invloed heeft op hun woongenot. Van de 330 enquêtes kreeg ze er 99 terug. Dertig procent ondervond ernstige hinder en 19 van de 99 gaven aan dat ze overwogen om te gaan verhuizen. Volgens Van Manen zijn er duidelijke aanwijzingen dat windmolens slecht zijn voor de gezondheid. Ook advocaat Peter de Lange uit Barendrecht is sceptisch. Hij betoogt al tijden dat het Rijk meer studie moet doen naar de gezondheidseffecten van windmolens.

Tien maal tiphoogte

Daan Nijssen woonde 1.100 meter bij de dichtstbijzijnde windreus vandaan… maar ging toch verhuizen. Johan Vullings van Tegenwind opteert voor een veilige afstand van tien maal de tiphoogte, het Europees advies. Maar veel raadsleden lijken ongevoelig voor dergelijke argumenten. De gemeente Horst aan de Maas bleef het plan promoten toen de bezwaren al lang en breed bekend waren. Met name wethouder Thijs Kuipers deed er alles aan om het dossier overeind te houden. Saillant detail: Kuipers was tevens voorzitter van de RES-regio Noord- en Midden-Limburg. RES staat voor Regionale Energie Strategie. De dertig Nederlandse RES-regio’s bepalen samen met provincies, gemeenten en waterschappen waar en hoe ze duurzame elektriciteit opwekken en hoe ze gaan overstappen op duurzame warmte.

Arjan Klopman kan enig cynisme over de twee petten van Thijs Kuipers niet onderdrukken: “Je moet het zo zien: de energielobby moet die windmolens kwijt en zoekt naar ambtenaren die nog ergens een beetje ruimte over hebben. Kuipers stond zogenaamd voor duurzaamheid maar wilde niks weten van groen gas of aardwarmte. Alleen windenergie interesseerde hem. Als RES-voorzitter was hij de belangenbehartiger van de industrie. Bezwaren van bewoners deden er blijkbaar niet toe.”

Energiehubs

Wethouder Thijs Kuipers is inmiddels opgestapt. De oppositiepartijen BVNL, VVD, Hart voor Horst aan de Maas en Perspectief beschuldigden de gemeenteraad er destijds van op basis van foutieve informatie van Kuipers een MER-onderzoek te zijn gestart. Kuipers beweerde dat de gemeenteraad altijd nog ‘nee’ kon zeggen, een verkeerde voorstelling van zaken. Hij vertrok na een motie van wantrouwen. Daarna zijn de plannen in Horst aan de Maas on hold gezet. Er zijn nieuwe plannen in de maak met energiehubs maar die worden wederom uitgewerkt achter de schermen. “Wij worden daar niet bij betrokken”, bevestigt Tegenwind. Uw verslaggever vroeg een interview aan met de nieuwe wethouder, Robert Martens, maar die was niet bereid de plannen toe te lichten.

Rest de vraag wat de toekomst brengt. Voor Tegenwind hebben de gemeenteraadsverkiezingen van 18 maart goed uitgepakt. Het CDA is met zeven zetels de grootste partij geworden -en niet Leef, waarin D66, Groen-Links en PvdA zijn verenigd. Leef ging van acht naar zes zetels. “Daar worden wij wel wat rustiger van”, aldus Rötjes. “Een stemming zal kantje-boord zijn maar ik vraag me af of de gemeenteraad dit plan nu weer op durft te starten. Hoe dan ook, gerust zijn we er niet op. Wat het voor ons lastig maakt is het gebrek aan transparantie vanuit de gemeente. Neem de graafwerkzaamheden die we hier nog steeds zien langs het tracé van de turbines. We hebben vragen gesteld aan B&W. Wat voor kabels gaan hier de grond in? Zijn die kabels geschikt om elektriciteit terug te leveren? We krijgen daar geen duidelijk antwoord op. Ze beweren dat het ‘iets’ is voor Aviko in Lomm, de frietfabriek aan de andere kant van de Maas.”