Lelijke waarheid over energietransitie niet lang meer te verhullen

“Ideologische praatjes en wensdenken zijn funest voor onze energierekening én voor de energiezekerheid”, stelde oud-diplomaat Johannes Vervloed onlangs in een artikel in het onvolprezen Wynia’s Week.

Het is een ware verademing om iemand van de Nederlandse bestuurdersklasse eens een realistisch verhaal over energie te horen vertellen. Vervloed schrijft onder meer: “Steeds vaker ontstaat een kloof tussen de politieke ambitie en de economische en technische realiteit waarin het energiesysteem moet functioneren. Terwijl overheden grote investeringen aankondigen en nieuwe klimaatdoelen formuleren, laten de ontwikkelingen in het Midden-Oosten zien dat Europa nog altijd sterk afhankelijk blijft van fossiele energiebronnen. De energietransitie bevindt zich daardoor in een spanningsveld tussen ideologie en werkelijkheid.” 

Energietransitie als oplossing

Hij vervolgt: “De energietransitie wordt gepresenteerd als dé oplossing voor de huidige energiecrisis. Klimaatbeleid fungeert daarbij als moreel en politiek kader om nog meer publiek en privaat kapitaal te mobiliseren. Op papier klinkt dat als een logisch en consistent verhaal. Maar wie voorbij het narratief kijkt, ziet een realiteit die veel complexer – en soms ronduit tegenstrijdig – is.”

Vervloed benoemt de ongemakkelijke waarheid: “Ondanks alle investeringen in hernieuwbare energie draait het Europese energiesysteem nog steeds grotendeels op fossiele brandstoffen. Dat is geen ideologische stelling, maar een technisch en economisch gegeven. Hernieuwbare energiebronnen zoals zon en wind hebben fundamentele beperkingen. Ze zijn afhankelijk van weersomstandigheden, leveren dus geen constante energieproductie en vereisen daarom grootschalige opslagcapaciteit of back-upsystemen om het elektriciteitsnet stabiel te houden. Daarnaast stellen wind- en zonneparken enorme eisen aan netcapaciteit. In veel Europese landen, met Nederland voorop, is netcongestie inmiddels een serieus probleem geworden. Tegelijkertijd stimuleert de overheid juist ontwikkelingen die de elektriciteitsvraag verder vergroten.” 

Geen ideologisch project

Vervloed besluit zijn artikel als volgt: “Energievoorziening is uiteindelijk geen ideologisch project, maar een praktisch systeem dat onder alle omstandigheden moet functioneren. Het moet betrouwbaar zijn, betaalbaar blijven en schaalbaar zijn voor een moderne industriële economie. Wanneer politieke besluitvorming zich vooral laat leiden door wensdenken en morele doelstellingen, zonder voldoende rekening te houden met technische beperkingen en economische realiteit, ontstaat een gevaarlijke kloof tussen beleid en werkelijkheid. De geschiedenis leert dat een dergelijke kloof uiteindelijk niet kan blijven bestaan. Juist daarom is een open en realistisch debat over energiebeleid vandaag belangrijker dan ooit. Het versnellen van de energietransitie is geen oplossing, maar onrealistisch wensdenken.”

Steeds doorzichtiger

Energiespecialist Maarten van Andel is het in een ander recent artikel op Wynia’s Week  roerend eens met Vervloed: “De pogingen van de overheid om de lelijke waarheid over de energietransitie te verhullen, worden steeds doorzichtiger.”

Van Andel begint met een paar nuchtere feiten: het nationale elektriciteitsverbruik schommelt al twintig jaar rond 120 miljard kilowattuur per jaar. Meer dan de helft daarvan wordt opgewekt door verbranding van biomassa, steenkool en aardgas. In 2024 vertegenwoordigde elektriciteit 23,7 procent van ons totale energieverbruik. Meer dan driekwart van al onze energie kwam rechtstreeks uit brandstoffen zoals aardgas, biomassa, diesel en benzine. En in de afgelopen kalme koude winter leverden zon en wind minder dan 10 procent van ons totale energieverbruik.

Doodlopende straat

Het oordeel van Van Andel over de wijze waarop de overheid dit soort feiten verdoezelt, is dodelijk: “Dit alles geeft al een wat beter beeld van de energietransitie, maar het is nog lang niet de hele waarheid. Daartoe moeten we nog veel meer feiten en getallen uit verschillende overheidsbronnen als puzzelstukjes bij elkaar zoeken. Tijdens zo’n zoektocht blijkt dat niet alles te vinden is, en dat sommige overheidsdiensten dat ook aangeven in hun eigen analyses. Kennelijk kennen vele diensten stukjes van de waarheid, maar heeft niemand een compleet en representatief overzicht met consistente terminologie en eenduidige landelijke cijfers.

Deze doodlopende straat waarin de energietransitie steeds moeizamer vooruit komt is een waarheid die niet officieel wordt gecommuniceerd, maar wel met de nodige moeite kan worden afgeleid uit overheidsfeiten. Die feiten zien er op het eerste gezicht uit als geselecteerde vakantiefoto’s waarop het nooit regent en iedereen lacht, maar bij nadere analyse onthullen ze wel degelijk grote problemen. De feiten ogen nochtans als een commerciële reclamespot waarin de nadelen van het aangeprezen product niet worden genoemd. Bij reclame mag dat, zolang duidelijk is dat het om reclame gaat.”

Media net zo blind als de overheid

Niet alleen de overheid is onrealistisch over de energietransitie, ook veruit de meeste experts in de media: hier een schokkend voorbeeld. Dit soort feitenvrije retoriek wordt dagelijks op de argeloze Nederlandse TV-kijker losgelaten. In dit geval door econoom Jona van Loenen, die actief is als publicist en columnist voor o.a. De Volkskrant, Het Parool, NRC en Het Financieele Dagblad.

Jona Loenen maakt propaganda voor duurzame energie:

“Het antwoord is gewoon verduurzamen, verduurzamen, verduurzamen. En er is ook geen enkele reden om dit niet meer te doen. Er is gewoon een win-win-win situatie. Het is beter voor het klimaat en beter voor onze geopolitieke… pic.twitter.com/VMY5oKY4Zt

— Strijder124 (@Strijder124) April 9, 2026

Onwaarachtige communicatie

Van Andel vermoedt dat het einde van deze manier van communiceren in zicht is. “Het is op de lange duur een cynische en onwaarachtige strategie om die nadelen niet open en eerlijk te communiceren, want energiespecialisten leggen ze toch wel bloot. Dat gebeurt vroeger of later met álle pogingen om de waarheid te verhullen, zoals bij de Toeslagenaffaire en het Groningse aardbevingsschandaal.”

“Het werkt in toenemende mate averechts om serieuze criticasters van de huidige energietransitie te negeren of weg te zetten als klimaatontkenners. De nieuwe regering heeft een uitgelezen kans om hier haar voordeel mee te doen, door in het hier en nu de mooie en minder mooie waarheid over energie open en bloot te vertellen. De pogingen om de lelijke waarheid te verhullen met mooie feiten worden steeds krampachtiger en doorzichtiger. Steeds meer mensen worden daar achterdochtig van of prikken er gewoon doorheen. Dat is overduidelijk geen houdbare communicatiestrategie.”