Treurige ontmanteling van de ferrochroom-industrie in Zuid-Afrika

De eens zo dominante ferrochroom-industrie in Zuid-Afrika staat op instorten en heeft een reddingsoperatie van de overheid nodig. Die achteruitgang is niet te wijten aan het feit dat de wereld geen ferrochroom meer nodig heeft. Het komt doordat de Zuid-Afrikaanse leiders hun industriebeleid hebben gekoppeld aan een ‘groene’ agenda die betrouwbare, betaalbare energie ondermijnt en economische kracht opoffert.

Wat er in Zuid-Afrika gebeurt, zou elk land dat nog steeds belang hecht aan banen in de productiesector, toeleveringsketens en energiekosten voor gewone mensen, zorgen moeten baren.

Ferrochroom – dat grotendeels wordt gemaakt van chroomerts, steenkoolproducten en veel elektriciteit – is geen nicheproduct. Ferrochroom wordt gewaardeerd om zijn hardheid en corrosiebestendigheid en is een cruciaal onderdeel van roestvrij staal, de legering die wordt gebruikt bij de productie van keukenapparatuur, industriële gereedschappen, personenauto’s en bouwinfrastructuur. Moderne productie zonder ferrochroom is moeilijk voor te stellen.

Het enige wat Zuid-Afrika nodig had om een toonaangevende roestvrijstaal-industrie op te bouwen, was binnenlandse toegang tot dit waardevolle product. Zuid-Afrika heeft twee benijdenswaardige troeven: ‘s werelds grootste bekende chroomerts-reserves en een ferrochroom-productie die, op China na, de grootste ter wereld is. Die combinatie zou het concurrentievoordeel van Zuid-Afrikaans ferrochroom moeten veiligstellen. Toch is de industrie aan het verdwijnen.

Glencore PLC, een in Londen gevestigde gigant in de sector die 80% bezit van wat ooit ‘s werelds grootste producent was, de Glencore-Merafe Venture in Zuid-Afrika, meldde een daling van meer dan 25% in de ferrochroom-productie tussen 2024 en 2025.

De daling van hun productie in Zuid-Afrika – van 600.000 naar 430.000 ton – is het gevolg van de vijandigheid van de regering tegenover steenkool en haar voorkeur voor technologieën zoals windturbines en zonnepanelen – standpunten die voorbijgaan aan de fundamentele wetten van energie.

Robert Cartman, senior analist bij Fastmarkets, voorspelt dat de totale ferrochroom-productie van Zuid-Afrika zou kunnen dalen van 3,3 miljoen ton in 2024 tot een schamele 1 miljoen ton in 2026. Op dat moment zal Zuid-Afrika niet langer een belangrijke speler zijn. Mijnen zullen sluiten. De expertise zal wegvloeien. De inkomsten zullen verdwijnen.

De productie van ferrochroom is een energie-intensief proces dat een constante, goedkope stroomvoorziening nodig heeft voor elektrische vlamboogovens, die niet bestand zijn tegen de wisselvalligheid van wind- en zonne-energie. Als de wolken zich samenpakken of de wind gaat liggen, kan een smelterij die op 1700 graden Celsius werkt,  zomaar ‘pauzeren’.

Net zo belangrijk is dat steenkool niet alleen een energiebron is voor deze industrie. Metallurgische steenkool (cokeskool) is chemisch noodzakelijk. Het levert koolstof als reductiemiddel voor het verwijderen van zuurstof uit chroomerts. Zonder steenkool is er geen ferrochroom.

Er is geen praktisch alternatief voor fossiele brandstoffen voor de ferrochroom-industrie, maar het energiebeleid van Zuid-Afrika ontmoedigt het gebruik van deze economische energiebronnen en brengt de betrouwbaarheid en betaalbaarheid van elektriciteit in gevaar.

De elektriciteitstarieven stijgen al jaren. Alleen al in 2025 keurde de Nationale Energieregulator een stijging van bijna 13% goed, waarmee een lange trend van forse verhogingen werd voortgezet die een zware druk leggen op de budgetten en de balansen van bedrijven.

Terwijl de ovens in Zuid-Afrika koud blijven, blijft de vraag naar roestvrij staal groeien. Een aanzienlijk deel van de markt heeft zich echter uit Zuid-Afrika teruggetrokken, waardoor China het land heeft ingehaald als grootste producent van ferrochroom.

China begrijpt wat Pretoria is vergeten: industriële dominantie vereist betrouwbare, betaalbare energie die kan worden geleverd wanneer gebruikers die nodig hebben; en dit kan niet worden geleverd door zonne- of windenergie. De Chinese regering importeert graag Zuid-Afrikaans chroomerts, verwerkt het met behulp van haar eigen kolengestookte elektriciteitscentrales en verkoopt het afgewerkte ferrochroom aan de rest van de wereld. Zuid-Afrika exporteert in feite een groot deel van zijn bruto binnenlands product, besteedt banen uit aan China en houdt de binnenlandse armoede in stand.

Onder druk van de woke ESG-eisen (milieu, maatschappij en bestuur) van Zuid-Afrika keren internationale investeringsmaatschappijen en banken de grondstoffensector van het land de rug toe. Kolenafhankelijke industrieën in Zuid-Afrika raken verstoken van verzekeringen en financiële diensten, terwijl enorme hoeveelheden steenkool de Aziatische industriële machine van brandstof voorzien.

Het is een oneerlijk spel. Zuid-Afrika verstrikt zich in ‘groene’ regelgeving en ‘koolstofbelastingen’ om buitenlandse elites tevreden te stellen, terwijl mondiale concurrenten juist inzetten op fossiele brandstoffen die nodig zijn om sterke economieën op te bouwen. Het nieuwste Integrated Resource Plan 2025 (IRP2025) van Zuid-Afrika blijft de voorkeur geven aan wind- en zonne-energie.

Minister van Elektriciteit Kgosientsho Ramokgopa gaf onlangs toe dat de torenhoge elektriciteitsrekeningen pijn doen. “Het ministerie van Elektriciteit en Energie erkent dat de stijgende elektriciteitskosten een serieuze uitdaging vormen voor huishoudens, bedrijven en de economie in het algemeen”, zei hij.

Deze bekentenis is een zeldzaam moment van duidelijkheid van een regering die gewoonlijk vaag blijft. Of beloften van ‘beleids- en structurele maatregelen’ om ‘op termijn’ de elektriciteitskosten te verlagen, ooit zullen worden nagekomen, valt nog te bezien. Het is wel duidelijk dat de huidige koers de volledige ineenstorting van de Zuid-Afrikaanse ferrochroom-industrie betekent.

Beleid dat erop gericht is de industrie te redden nadat de schade is aangericht, is reactief en niet strategisch. Zuid-Afrikaanse leiders moeten overschakelen op een energie-agenda die de huidige realiteit accepteert: steenkool en aardgas zijn onmisbaar voor het concurrentievermogen van de industrie – tenminste totdat betaalbare, betrouwbare alternatieven hun prestaties en kosten kunnen evenaren.