Een nieuw artikel, gepubliceerd in Current Problems in Cardiology, gaat gedetailleerd in op hoe temperatuur – zowel hitte als kou – de sterfte in de Verenigde Staten beïnvloedt. De studie, die de periode van 2000 tot 2020 bestrijkt, analyseert gegevens uit meer dan 1.500 counties en meer dan 33 miljoen sterfgevallen. Het doel is om in te schatten hoeveel sterfgevallen verband houden met “niet-optimale” temperaturen, en hoe sociale kwetsbaarheid dit beïnvloedt.

Op het eerste gezicht past de opzet van het artikel in het bekende verhaal: klimaatverandering wordt vaak in verband gebracht met toenemende hittegolven en zorgen over een stijging van het aantal hitte-gerelateerde sterfgevallen. De feitelijke bevindingen schetsen echter een genuanceerder – en in sommige opzichten tegenstrijdig – beeld.

Het meest opvallende resultaat is dat koud weer veruit de belangrijkste temperatuur-gerelateerde doodsoorzaak in de Verenigde Staten blijft. De auteurs schatten dat gemiddeld ongeveer 72.361 sterfgevallen per jaar toe te schrijven zijn aan koude temperaturen, vergeleken met slechts ongeveer 6.129 sterfgevallen per jaar door hitte.

Met andere woorden: de sterfte door kou is ongeveer twaalf keer zo hoog als de sterfte door hitte.

Toenemende sterfte door kou

Dit alleen al zet vraagtekens bij de gangbare opvatting dat stijgende temperaturen noodzakelijkerwijs zullen leiden tot een sterke toename van het aantal sterfgevallen. De gegevens suggereren juist dat kou het veel grotere risico voor de volksgezondheid blijft.

Nog verrassender is de vaststelling in de studie dat het aantal sterfgevallen door kou in de loop van de tijd is toegenomen. Volgens de auteurs is de sterfte door kou in de Verenigde Staten sinds 2000 met ongeveer 9% per jaar gestegen. Deze trend druist in tegen de verwachting dat een opwarmend klimaat de risico’s van kou zou verminderen.

Hoe verzoenen de auteurs deze bevindingen dan met de zorgen over klimaatverandering?

Een belangrijk concept dat in het artikel wordt geïntroduceerd, is de ‘minimum mortaliteitstemperatuur’ (MMT), die de temperatuur aangeeft waarbij de laagste sterftecijfers voorkomen. In deze studie ligt de nationale gemiddelde MMT rond de 22,7 °C, wat betekent dat de sterfte toeneemt wanneer de temperatuur boven of onder dit niveau ligt.

Belangrijk is dat de temperatuur in de meeste regio’s op de meeste dagen onder deze optimale temperatuur ligt. Dat betekent dat een groter deel van de tijd – en dus een groter deel van de sterfgevallen – verband houdt met koelere omstandigheden dan met extreme hitte. Dit helpt verklaren waarom koude-gerelateerde sterfte de statistieken domineert.

Sociale kwetsbaarheid

Een ander belangrijk aandachtspunt van het artikel is ‘sociale kwetsbaarheid’. De auteurs gebruiken een index die factoren omvat zoals inkomen, huisvesting, toegang tot gezondheidszorg en demografische kenmerken. Ze constateren dat kwetsbaardere bevolkingsgroepen hogere sterftecijfers vertonen bij zowel hitte als kou.

De stijging is echter vooral opvallend bij blootstelling aan kou. Counties met een hogere sociale kwetsbaarheid hebben niet alleen hogere totale sterftecijfers, maar ook een sterkere toename van het risico naarmate de temperatuur daalt. Dit suggereert dat sociaaleconomische omstandigheden – zoals slechte huisvesting, beperkte verwarming of gebrek aan toegang tot medische zorg – een cruciale rol spelen.

Dit roept een belangrijke vraag op: zijn temperatuur-gerelateerde sterfgevallen in de eerste plaats een klimaatprobleem, of een probleem van armoede en infrastructuur?

De gegevens in deze studie wijzen sterk in de richting van het laatste. Hoewel extreme temperaturen van belang zijn, lijkt het vermogen om met die extremen om te gaan, nog belangrijker. Bevolkingsgroepen met betere middelen, huisvesting en gezondheidszorg zijn minder kwetsbaar – zelfs wanneer ze aan dezelfde temperaturen worden blootgesteld.

Het artikel benadrukt ook dat sociaal kwetsbare counties doorgaans iets hogere optimale temperaturen (MMT) hebben, wat betekent dat ze meer gewend zijn aan warmere omstandigheden. Toch hebben ze, ondanks dat, nog steeds te maken met een hogere sterfte door zowel hitte als kou. Dit onderstreept nogmaals dat aanpassing en veerkracht sleutelfactoren zijn.

Beleidsimplicaties

Vanuit beleidsperspectief pleiten de auteurs voor “op kwetsbaarheid afgestemde volksgezondheids-strategieën”. In gewone taal betekent dat dat hulp – zoals verwarming, koeling en toegang tot gezondheidszorg – gericht moet zijn op de bevolkingsgroepen die het grootste risico lopen.

Die conclusie is redelijk te noemen en wordt goed ondersteund door de gegevens. Het verschuift de nadruk echter ook van klimaatverandering zelf naar lokale sociaaleconomische omstandigheden. Als sterfgevallen door kou twaalf keer vaker voorkomen dan sterfgevallen door hitte, en als ze toenemen ondanks opwarmingstrends, dan zou het simpelweg verlagen van de mondiale temperaturen de belangrijkste oorzaak van sterfte niet aanpakken.

Er zijn ook enkele beperkingen die het vermelden waard zijn. De studie hanteert een ecologische benadering op county-niveau, wat betekent dat individuele blootstellingen of gedragingen niet kunnen worden gevolgd. Ook wordt er gebruikgemaakt van statistische modellen om sterfgevallen aan de temperatuur toe te schrijven, in plaats van directe gegevens over de doodsoorzaak. Zoals bij alle dergelijke onderzoeken zijn de resultaten afhankelijk van aannames over de manier waarop de temperatuur de sterfte beïnvloedt.

Consistent

Bovendien richt het artikel zich op volwassenen van 25 tot 84 jaar, waarbij oudere bevolkingsgroepen die mogelijk bijzonder kwetsbaar zijn voor extreme temperaturen, buiten beschouwing worden gelaten. Dit zou van invloed kunnen zijn op de algemene schattingen. Zelfs met deze kanttekeningen zijn de belangrijkste bevindingen sterk en in overeenstemming met eerder onderzoek, zoals een Lancet-publicatie uit 2015.

Conclusie: koud weer draagt in veel grotere mate bij aan sterfte dan hitte, en sociale kwetsbaarheid speelt een belangrijke rol bij het bepalen van de uitkomsten.

In het bredere klimaatdebat zijn deze resultaten veelzeggend. In de publieke discussie ligt de nadruk vaak op de gevaren van hittegolven en stijgende temperaturen. Hoewel die risico’s reëel zijn, suggereert deze studie dat ze slechts een deel van het plaatje vormen – en niet het belangrijkste deel.

Als beleidsmakers zich in de eerste plaats bezighouden met het redden van levens, dan kan het aanpakken van koude-gerelateerde risico’s en het verbeteren van de veerkracht in kwetsbare gemeenschappen veel grotere voordelen opleveren dan uitsluitend focussen op hitte.

Kortom, het artikel herinnert ons er gelukkig aan dat klimaat en gezondheid complexe kwesties zijn. De relatie tussen temperatuur en sterfte is niet simpelweg een kwestie van “opwarming staat gelijk aan meer sterfgevallen”. In plaats daarvan wordt deze bepaald door een combinatie van omgevingsfactoren, infrastructuur en sociale factoren.

En voorlopig, in ieder geval in de Verenigde Staten, laten de gegevens zien dat kou – en niet hitte – de grotere bedreiging blijft.