Windturbines zouden netcongestie oplossen, maar bewijs ontbreekt
Windturbines krijgen er een belofte bij. Niet alleen leveren ze stroom, ze zouden ook het overvolle stroomnet ontlasten en daarmee netcongestie tegengaan. Energiecoöperaties gebruiken het argument al om hun plannen aan de man te brengen. Maar de onderbouwing moet nog volgen en de netbeheerders waarschuwen juist voor piekbelasting van het stroomnet door wind en zon, legt Bert Weteringe uit.
Bron: Shutterstock
Bert Weteringe
Datum: 13 november 2026
Energiecoöperaties, waarin inwoners samen lokale energieprojecten opzetten, gebruiken tegenwoordig de beloofde verlichting van netcongestie als verkoopargument voor hun windplannen. Daarmee krijgt een omstreden windturbine het etiket van een maatschappelijk noodzakelijke voorziening, juist nu bedrijven niet kunnen uitbreiden en woningbouw wacht op aansluitingen.
Maar ook nieuwe windprojecten kunnen zelf vastlopen op het volle stroomnet. Waar onvoldoende ruimte is om stroom in te voeden, kunnen aanvragen daarvoor op een wachtlijst belanden. Tegen die achtergrond laat een windturbine zich makkelijker presenteren als oplossing dan als extra belasting van het net.
In Steenwijk noemt energiecoöperatie Steenergie een geplande turbine zelfs noodzakelijk om netcongestie aan te pakken. Tegelijk zegt Hennie Luten van projectbureau Leis dat nog moet worden onderzocht of de stroom lokaal wordt gebruikt of aan het net wordt geleverd. De conclusie wordt dus alvast verkocht, terwijl de onderbouwing nog moet volgen.
Steenergie staat daarin niet alleen. Ook de energiecoöperaties Meerwind in Haarlemmermeer en Zuidenwind in Nederweert verbinden windenergie aan betere mogelijkheden voor bedrijven op een beperkt stroomnet. Meerwind spreekt over een mogelijke oplossing “voor de verstopping op het stroomnet” en grotere bedrijfsaansluitingen. Zuidenwind stelt dat toevoeging van wind aan een energiehub de aansluiting van meer bedrijven mogelijk maakt.
Lokale opwekking als oplossing?
De redenering van de coöperaties klinkt eenvoudig. Stroom die lokaal wordt opgewekt en gelijktijdig wordt verbruikt, hoeft niet vanuit hogere netdelen te worden aangevoerd. Dat kan de aanvoer verminderen. Maar minder aanvoer tijdens sommige uren betekent nog niet dat het net ook op de drukste momenten minder wordt belast. Juist die piekbelasting kan een nieuwe aansluiting of uitbreiding in de weg staan.
Bovendien verdwijnt de andere stroomrichting uit beeld. Wanneer de turbine meer produceert dan lokaal wordt verbruikt, moet het overschot elders worden afgenomen, opgeslagen of afgeregeld. Extra productie kan dan juist meer ruimte op het net vragen. Netbeheerders onderscheiden niet voor niets congestie bij afname van congestie bij invoeding. Het etiket ‘lokaal’ klinkt daarbij geruststellend, maar bewijst niet dat er ook maar één extra aansluiting mogelijk wordt.
De jaarcirkel met uurgegevens van het Nationaal Energie Dashboard (NED) laat zien hoe grillig de productie van wind op land in 2025 is. Op het hoogste punt leveren alle Nederlandse windturbines op land samen ongeveer 6,67 gigawatt aan vermogen – bijna veertien keer het vermogen van de kerncentrale in Borssele. Een eigen berekening op basis van deze uurgegevens laat zien dat tijdens bijna 28 procent van het jaar de gezamenlijke productie echter onder de 0,5 gigawatt blijft – ongeveer één keer Borssele.
Gedurende bijna 2 procent van het jaar (160 uur) registreert de NED-dataset zelfs helemaal geen productie van wind op land. Hoewel dit landelijke cijfers zijn en geen cijfers voor een afzonderlijke windturbine, maken ze wel zichtbaar hoeveel verschil er tussen productie-uren bestaat en waarom een jaaropbrengst weinig zegt over de productie op een specifiek moment.
Vermogen van wind op land in 2025, per uur weergegeven:
Bron: NED.nl
De afbeelding bewijst niet dat iedere piek congestie veroorzaakt. Een piek wordt problematisch wanneer de gelijktijdige productie en afname niet passen binnen de grenzen van wat het stroomnet aan vermogen kan transporteren. Dat veel wind bij weinig lokaal verbruik juist een terugleverprobleem kan opleveren staat ook in de huidige uitleg van regionale netbeheerder Liander. Met een voorbeeld geeft Liander aan dat windturbines dan worden uitgeschakeld om overbelasting van het net te voorkomen. De oplossing is daar dus niet méér windproductie, maar het beperken ervan.
Lang geleden al gewaarschuwd voor dreigende congestie
Dat inzicht is niet nieuw. Al in 2008–2009 werd bij de behandeling van het wetsvoorstel ‘voorrang voor duurzaam’ gesproken over dreigende congestie door de groei van de elektriciteitsproductie, waaronder ‘duurzame elektriciteit’. Een later besluit van de toenmalige toezichthouder – de Nederlandse Mededingingsautoriteit (NMa) – beschrijft de waarschuwing van brancheorganisatie Netbeheer Nederland: nieuwe productie-installaties kunnen sneller worden gebouwd dan het stroomnet kan worden uitgebreid. Daardoor kan er meer stroom worden aangeboden dan het net aankan. De netbeheerders gingen bij hun beoordeling toen al uit van de maximale piekbelasting, niet van de gemiddelde belasting.
Ook Liander waarschuwde al in 2019 in Nijmegen-Noord voor de gevolgen van groeiende lokale opwek. Zonnepanelen, windpark Nijmegen-Betuwe en nieuwe plannen voor wind en zon lieten de ruimte op het net om stroom in te voeden snel afnemen. Lokale productie was daar een aanspraak op schaarse netruimte, niet vanzelf een manier om ruimte vrij te maken.
Beloftes waarmaken?
Wat kan er nu dan anders zijn? Niet de windturbine op zichzelf, maar de mogelijke combinatie met opslag, aangepast stroomverbruik en het tijdelijk beperken van de productie. Die maatregelen kunnen helpen om pieken op te vangen. Maar dan moet voor ieder plan worden aangetoond of het net daadwerkelijk wordt ontlast, en onder welke voorwaarden.
Omwonenden moeten de plannen voor hun omgeving kunnen beoordelen op basis van volledige en zorgvuldige informatie. In Steenwijk spreken bewoners hun zorgen uit over de komst van een windturbine. Ze vrezen onder meer slagschaduw, geluidsoverlast en aantasting van hun uitzicht. Tegenover de mogelijke nadelen staat de belofte dat de turbine netcongestie helpt verminderen. Maar waar is de onderbouwing? Hoeveel ruimte ontstaat er werkelijk op het net, en welke aanvullende maatregelen zijn daarvoor nodig?
Zonder die onderbouwing is ‘windturbines tegen netcongestie’ een gelikt verkoopargument voor een voordeel dat nog bewezen moet worden. Omwonenden hebben recht op een eerlijker verhaal. Niet alleen over de stroom die de turbine kan leveren, maar ook over de schaarse ruimte op het net die zij vraagt.
Dit artikel verscheen oorspronkelijk bij Indepen op 11 november 2026.
Bert Weteringe
Bert Weteringe is de schrijver van het boek ‘Windhandel‘, waarin hij informeert over de verwoestende uitwerking van de klimaatagenda op de samenleving en de natuur, en dan specifiek over de impact van grootschalige energieopwekking met windturbines. De eerste druk van Windhandel is in augustus 2023 verschenen.
Als onafhankelijk onderzoeksjournalist ligt zijn focus vooral op de energietransitie. Via zijn website publiceert hij actualiteiten rondom de energietransitie en in het bijzonder windturbines.
Wat u zojuist heeft gelezen, kon worden gepubliceerd dankzij onze donateurs.
Clintel publiceert dagelijks artikelen over klimaat, energie en wetenschap. Daarnaast vertalen wij internationale analyses in meerdere talen, maken wij video’s, publiceren wij rapporten en organiseren wij bijeenkomsten en lezingen.
Wij ontvangen geen overheidssubsidies en zijn volledig afhankelijk van de steun van onze donateurs. Dankzij uw bijdrage kunnen wij onafhankelijk onderzoek en een open debat over klimaat en energie blijven bevorderen.
Steunt u ons werk? Kies wat bij u past:
• Word Vriend van Clintel – vanaf €100 per jaar
• Word Trouwe Vriend van Clintel – via een fiscaal aantrekkelijke periodieke gift
• Doe een eenmalige donatie – iedere bijdrage helpt
Hartelijk dank voor uw steun.
meer nieuws
Marcel Crok pakt Gerrit Hiemstra aan in goed bekeken video
Marcel Crok pakt Gerrit Hiemstra aan in goed bekeken video Clintel heeft, met hulp van Ongehoord Nieuws, een nieuwe video samengesteld. Deze wordt onderdeel van de officiële klacht die Clintel en Indepen gaan indienen bij AVRO/TROS (en indien nodig bij de Ombudsman van de NPO). Dit vanwege de stuitende eenzijdigheid van de [...]
Op COP31 geeft zelfs de VN het op
Op COP31 in Antalya (9-20 november) geeft zelfs de VN het op, aldus Tilak Doshi. De 100.000 deelnemers zullen naar huis vliegen en het wereldwijde energiesysteem zal grotendeels doorgaan zoals voorheen, gedreven door berekeningen van kosten, betrouwbaarheid en veiligheid in plaats van door klimaatideologie.
“Sommige politici hebben waarschijnlijk een psychiater nodig”
“Sommige politici hebben waarschijnlijk een psychiater nodig” De nieuwe kritische klimaatdocumentaire: “No Boiling Planet: A Climate of False Alarm” van Freedom Research gaat vandaag om 08.00 uur in première op het YouTube-kanaal van Clintel. Clintel vroeg de samensteller en presentator van de documentaire, de Estse journalist Hannes Sarv (43), hoe hij het [...]
