“Beschamend pleidooi Milieudefensie in zaak tegen Shell”

Lucas Bergkamp bespreekt het cassatieberoep van 22 mei dat Milieudefensie had ingesteld tegen Shell bij de Hoge Raad, nadat het Gerechtshof Den Haag in 2024 een eerdere uitspraak had vernietigd waarin Shell werd verplicht zijn uitstoot met 45% te reduceren in 2030. De Stichting Milieu en Mens, die zich heeft gevoegd aan de zijde van Shell, behartigt in deze zaak de belangen van burgers en bedrijven die geraakt worden door ambitieus klimaatbeleid en de energietransitie.

Volgens Bergkamp draaide de zitting minder om juridische argumenten dan om fundamentele vragen over de rol van de rechter in klimaatbeleid. Milieudefensie was daarin volgens hem juridisch zwak, ideologisch gedreven en onvoldoende in staat om haar centrale eisen overtuigend te onderbouwen.

Een cassatieprocedure gaat immers uitsluitend over de juiste toepassing van het recht en niet over feiten of politieke overtuigingen. Juist daarom was te verwachten dat Milieudefensie uitvoerig zou uitleggen waarom het hof het recht verkeerd had toegepast. In plaats daarvan herhaalde de organisatie vooral algemene waarschuwingen over klimaatverandering. Bergkamp vind het pleidooi van Milieudefensie zelfs “beschamend”.  De advocaten kwamen niet verder dan “een klimaatalarmistische litanie en samenzweringstheorieën over de olie- en gassector”.

Met de mond vol tanden

Zijn belangrijkste punt van kritiek betreft de juridische onderbouwing van het gevraagde emissiereductiebevel. Tijdens de zitting vroegen de raadsheren hoe uit open normen zoals gevaarzettingsleer en ‘intergenerationele rechtvaardigheid’ een concreet percentage van 45% voor Shell kon worden afgeleid. Een duidelijk antwoord bleef uit. De advocaten van Milieudefensie stonden “met de mond vol tanden” en verwezen slechts naar scenario’s en minimumpercentages. Daarmee is de kern van de zaak juridisch onvoldoende gefundeerd. De suggestie dat IPCC-scenario’s als juridische normen zouden moeten functioneren, is volgens Bergkamp bovendien problematisch omdat wetenschappelijke projecties geen democratisch gelegitimeerde wetgeving zijn.

Daartegenover presenteerden Shell en de Stichting Milieu en Mens een meer rationeel en juridisch consistent verhaal. Shell wees op het bestaande Europese klimaatbeleid, met name het ETS-systeem voor emissiehandel. Dat systeem werkt juist met een algemeen emissiebudget en verhandelbare rechten, terwijl Milieudefensie individuele reductieverplichtingen voor één bedrijf verlangt. Dit toont aan dat de eisen van Milieudefensie botsen met de structuur van bestaand Europees beleid.

Politieke rol

Een ander belangrijk kritiekpunt is dat Milieudefensie de rechter een politieke rol wil laten vervullen die niet bij de rechterlijke macht hoort. Toen bleek dat slechts een klein deel van de uitstoot van Shell-klanten in Europa plaatsvindt, gaf Milieudefensie aan dat de zaak eigenlijk bedoeld is voor landen zonder streng klimaatbeleid. Daarmee, zo stelt Bergkamp, verandert de Nederlandse rechter in een soort mondiale klimaatwetgever. Hij spreekt van “een soort klimaatwereldregering in Den Haag”. Volgens hem overschrijdt Milieudefensie hiermee de grenzen van de democratische rechtsstaat en de trias politica.

Daarnaast bekritiseert Bergkamp de manier waarop Milieudefensie economische en maatschappelijke gevolgen van de energietransitie presenteert. De organisatie stelt dat de energietransitie leidt tot meer energiezekerheid en lagere prijzen, terwijl Bergkamp weet dat deze transitie energie juist duurder maakt en energiearmoede veroorzaakt. Ook verwijt hij Milieudefensie hypocrisie doordat de organisatie jarenlang tegen kernenergie ageerde, terwijl kernenergie juist een stabiele CO2-vrije energiebron is.

Ideologie

Het artikel in Wynia’s Week gaat ook verder in op de ideologische kant van Milieudefensie. Een uitspraak van de organisatie dat “privaatrechtelijke entiteiten gevaarlijker zijn dan staten” wordt aangehaald als voorbeeld van een radicale visie op bedrijven en samenleving. Milieudefensie miskent hiermee dat consumenten vrijwillig producten kopen en dat overheidsbeleid democratisch tot stand komt. De organisatie beschouwt daardoor burgers zelf impliciet als probleem.

Ook de emotionele toon van het pleidooi krijgt kritiek. De advocaat van Milieudefensie sprak de rechters rechtstreeks aan met de boodschap dat er “een grote rol weggelegd voor rechters” is om de wereld te redden. Bergkamp noemt dit “emotionele chantage met een totalitair karakter” en verwijst naar Hannah Arendt om te waarschuwen voor argumenten die zich beroepen op een toekomst die nog niet bewezen kan worden.

Jengelend kind

In het slot van het artikel contrasteert Bergkamp Milieudefensie met de Stichting Milieu en Mens. Waar Milieudefensie wordt afgeschilderd als een “jengelend kind”, presenteert de stichting zich volgens hem als een rationele verdediger van de machtenscheiding. De stichting verwees onder meer naar recente Duitse rechtspraak waarin klimaatbeleid expliciet als taak van de wetgever werd omschreven. Daarmee is de conclusie dat klimaatbeleid thuishoort bij democratisch gekozen politici en niet bij rechters die via rechtszaken algemene regels opleggen.

Bergkamp eindigt met de stelling dat strategische klimaatzaken steeds minder verenigbaar zijn met de rechtsstaat. Volgens hem probeert Milieudefensie via procedures politieke druk uit te oefenen in plaats van juridisch overtuigende zaken te voeren. Daarom ligt de belangrijkste taak van de Hoge Raad in het bewaken van de trias politica “zoals Montesquieu haar wel bedoeld heeft”.