Datacenters, netcongestie en energiebeleid: waar ligt het echte probleem?

Voor Extinction Rebellion zijn datacenters de ultieme vertolking van de zondige, kapitalistische samenleving en mogen ze dus niet gebouwd worden. Energiebedrijven zitten er echter om te springen, want oh ironie, er wordt meer groene stroom opgewekt dan er vraag naar is. Tegelijkertijd krijgen burgers te horen dat ze meer stroom vragen dan het net zou aankunnen.

De hypocrisie van Exctinction Rebellion

De ‘vreedzame’ actiegroep Exctinction Rebellion (XR) gooide half juli ’s nachts ballonnen met chemicaliën op de fundering van een in aanbouw zijnde groot datacenter van Microsoft in Amsterdam Westpoort. In NRC vat een woordvoerder van XR samen waarom de organisatie het gemunt heeft op de datacenters: “Het vernietigen van natuur en mensen, het verspillen van water en stroom, terwijl er grote tekorten zijn, de antidemocratische macht van de allerrijkste mensen en de allergrootste bedrijven, onderdrukking en genocide – vergeet niet dat Microsoft in Middenmeer surveillancedata over Palestijnen opsloeg. De wereld staat in de fik, en wij bouwen nóg een datacenter. Het moet stoppen.”

Kortom, alle problemen in de wereld komen voor XR samen in datacenters. Een woordvoerder van Pure DC, het bedrijf dat de datacenters bouwt, wil “in de kantlijn” opmerken dat Extinction Rebellion meerdere “websites, fondswervingskanalen, nieuwsbrieven en sociale media-accounts heeft op Facebook, Instagram, TikTok, 𝕏, Bluesky, YouTube en Telegram – diensten die allemaal op datacenters leunen. Het is hypocriet om tegen iets te protesteren terwijl je er ook van profiteert.” Zo is het maar net. De actievoerders van XR dragen ook allemaal kleding.

AI als een economische kans?

Ondertussen droomt de Nederlandse ondernemer Han de Groot in de Volkskrant openlijk over zijn plan om een gigantische AI-fabriek te bouwen op een braakliggend stuk land in de Rotterdamse Europoort. Dat datacenter zou, als het helemaal voltooid is, meer stroom gaan gebruiken dan alle 200 datacenters die Nederland nu telt. Hij ziet AI vooral als een economische kans. “We hebben het veel over soevereiniteit, maar weinig over ons verdienvermogen. Met een gigafabriek kun je miljarden omzet naar Nederland halen, en dus miljoenen aan extra belastingen voor de schatkist.”

De Groot heeft een punt. Nederland en Europa zijn met hun veel te ambitieuze klimaatpolitiek bezig om hele sectoren in de economie om zeep te helpen. Chemie, raffinage, staalindustrie en in Duitsland de automobielindustrie (VW kondigde onlangs aan 100.000 te willen schrappen), het staat allemaal zwaar onder druk en de vraag is hoe lang deze sectoren nog kunnen overleven. In Nederland ligt landbouw, en dan met name de veeteelt, ook sterk onder vuur, mede als gevolg van een geconstrueerd stikstofprobleem. Hoe ziet de Nederlandse economie er straks uit als al deze sectoren weg of sterk geslonken zijn? Hoe behouden we welvaart?

Het ligt voor de hand om in ieder geval op het gebied van AI te proberen met de vaart der volkeren mee te gaan. Ook de politiek lijkt in te zien dat de boot niet gemist mag worden. Nota bene een Kamerlid van PRO diende een motie in die de regering verzoekt “om verschillende scenario’s uit te werken voor de ruimte en rekenkracht die nodig zijn om Nederland strategisch te positioneren binnen Europa op het gebied van AI”. Dezelfde PRO die hard inzet op klimaatneutraliteit in 2050.

Stroomverbruik datacenters

Datacenters gebruiken uiteraard stroom, soms veel stroom. Op dit moment gebruiken alle datacenters tezamen ongeveer 5 procent van ons totale elektriciteitsverbruik. Bedenk dan dat elektriciteit slechts 20 procent uitmaakt van ons totale energieverbruik. Kortom; datacenters zijn goed voor één procent van ons totale energieverbruik. Ter vergelijking; de verwarming van huizen en gebouwen is goed voor 20 procent van ons energieverbruik. Er zijn verschillende prognoses in omloop over hoe het stroomverbruik tot 2030 gaat toenemen, maar erg spectaculair is die toename nou ook weer niet. Zie de onderstaande afbeelding afkomstig van Martien Visser:

Zoals we eerder meldden bij Clintel is het stroomverbruik in Nederland al jaren min of meer constant of zelfs licht dalende. Tegelijkertijd horen we vrijwel dagelijks van experts over de nijpende netcongestie (het net zou overvol zitten), mede doordat we met z’n allen steeds meer stroom zouden verbruiken. Het is uitermate twijfelachtig of dat wel zo is. Veel aannemelijker is het dat de netcongestie veroorzaakt wordt door de almaar groeiende hoeveelheid wind- en zonnestroom die op het net gezet moet worden.

Dat geeft op winderige dagen enorme pieken die het net simpelweg niet aankan. Hoewel energiebedrijven en netbeheerders die cijfers niet prijsgeven, becijfert diezelfde Martien Visser dat op dit moment jaarlijks zo’n tien procent van de productie aan zon en wind moet worden afgeschakeld (een eufemisme voor weggegooid, of met een duurder woord curtailment genoemd). In het hierboven genoemde artikel voor Indepen stel ik dan ook dat we geen stroomtekort hebben maar een stroomoverschot. En dan te bedenken dat de overheid er 70 GW aan wind wil bijplaatsen op de Noordzee, iets wat Visser een “sprookje” noemt.

Meer of minder stroom?

Geheel in dit plaatje past de verzuchting op 19 juli 2026 in het FD van de topman van Eneco, Martijn Hagens, dat we te weinig economische groei hebben. “Eneco-topman: Zet meer datacenters neer om economische groei en vraag naar stroom te stimuleren”, was de opmerkelijke kop boven het stuk. Dus terwijl u en ik vrijwel dagelijks te horen krijgen dat we minder stroom moeten vragen van het net, vraagt de topman van Eneco juist om meer vraag! De auteur van het stuk leek de ironie hiervan te ontgaan.

Maar het past allemaal naadloos in de analyse die we eerder maakten. Nederland kampt met een overschot aan groene stroom en die datacenters zijn hard nodig om die stroom niet te hoeven weggooien. Die groene stroom veroorzaakt ook de netcongestie, maar daarvan geven ze ons als burgers liever de schuld, want wij mogen straks de 270 miljard euro gaan betalen die nodig is om het stroomnet uit te breiden.