Wat als het grootste milieuprobleem niet is waar iedereen het over heeft? Terwijl westerse elites fairtrade-koffie drinken en zich druk maken over hun CO₂-voetafdruk, verdrinkt de ontwikkelingswereld in een giftige mix van afval en vervuiling — een crisis die losstaat van het vermeende spookbeeld van klimaatverandering.

De echte milieunoodtoestand is niet de bescheiden opwarming die de mensheid zelfs heeft geholpen om te floreren. Het zijn bodemaantasting, vervuild drinkwater en andere vormen van verontreiniging die het mondiale Zuiden letterlijk verstikken.

We voeren de verkeerde milieustrijd.

De echte milieunoodtoestand: afval, vervuiling en ziekte

Het schuimende, zwarte slib in rivieren, de bergen onbewerkt afval die op straat liggen te rotten en de onzichtbare superbacteriën die zich in waterwegen ontwikkelen, vormen samen een wereldwijde crisis.

In Ghana wordt slechts een kwart van het dagelijkse afval ingezameld. Het achterblijvende vuil trekt insecten aan die malaria en dengue overbrengen. In townships in Zuid-Afrika meldt bijna driekwart van de bewoners ziekten die direct samenhangen met gebrekkige afvalverwerking — met cholera als een van de meest voorkomende.

Zuidoost-Azië behoort inmiddels tot de grootste bronnen van plastic-vervuiling in zee. Slecht gemanaged afval stroomt via rivieren naar kustwateren en schaadt visserij en toerisme. Plasticvervuiling is het gevolg van falend bestuur, niet van de chemie van de atmosfeer. De oplossingen zijn weinig spectaculair maar effectief: inzamelwagens, technisch verantwoorde stortplaatsen en moderne verbrandingsinstallaties met emissiebeperking.

Net-zero-uitgaven terwijl basisbehoeften worden genegeerd

En juist hier openbaart zich de tragiek van onze tijd: terwijl kinderen vervuild water drinken, verbranden regeringen miljarden op het altaar van net zero. Kostbare middelen, energie en bestuurlijke aandacht worden afgeleid naar de strijd tegen een denkbeeldige vijand. Men jaagt goedkeuring na van de Verenigde Naties en het World Economic Forum, zweert trouw aan een ‘oorlog tegen koolstof’ en kondigt miljardeninvesteringen aan in zon en wind.

In landen waar kapitaal schaars is en er concurrerende prioriteiten bestaan, zijn keuzes niet vrijblijvend. Miljarden voor de energietransitie betekenen uitstel van investeringen in afvalwaterzuivering, sanitaire voorzieningen en moderne afvalverwerking.

Milieuministers in ontwikkelingslanden zijn gaandeweg meegesleurd in een hiërarchie van prioriteiten waarin de concentratie van plantenvoedsel in de lucht — kooldioxide — zwaarder weegt dan aantoonbare gezondheidsrampen binnen hun eigen grenzen.

CO₂ als beleidsafleiding, niet als wetenschappelijke noodtoestand

De rechtvaardiging voor deze koers berust op de claim dat kooldioxide (CO₂) een klimaatcrisis veroorzaakt. Die aanname dat dit sporengas gevaarlijke opwarming aandrijft, is wetenschappelijk wankel. De zogenoemde ‘vaststaande wetenschap’ is allesbehalve vaststaand.

Onderzoekers als William Happer en W.A. van Wijngaarden laten zien dat het broeikaseffect van elk extra CO₂-molecuul afneemt naarmate de concentratie toeneemt. Extra CO₂ toevoegen is te vergelijken met een zwarte ruit nog eens zwart verven: het verschil in doorlaatbaarheid voor het licht is verwaarloosbaar.

Daarbij wijzen recente gegevens erop dat de opwarmingssnelheid tussen 1899 en 1940 — vóór de grote toename van industriële emissies — mogelijk hoger was dan tussen 1983 en 2024. Als menselijke uitstoot de bepalende ‘regelknop’ van het klimaat zou zijn, hoe valt die sterkere opwarming in het eerste deel van de twintigste eeuw dan te verklaren? Dat lukt eenvoudigweg niet.

Telkens wanneer een stad in India of Bangladesh overstroomt, roepen de media ‘klimaatverandering!’ en wijzen ze naar fossiele brandstoffen. Dat is misleidend. De regen is echt, maar de oorzaak van de ramp wordt verzonnen. Analyses van dodelijke overstromingen in India tonen keer op keer aan dat falende ruimtelijke ordening de hoofdschuldige is.

Klimaatalarmisme leidt middelen weg van echte oplossingen

Een recente beoordeling van het U.S. Department of Energy erkent dat overdreven sterk CO₂-beleid de economische welvaart eerder schaadt dan bevordert. Naarmate observaties en fysieke modellen zijn verbeterd, is de wetenschappelijke basis om CO₂ als een planetaire bedreiging te behandelen, verder verzwakt.

Waarom fossiele brandstoffen nodig zijn om vervuiling aan te pakken

De ironie is dat juist de fossiele brandstoffen die men wil afschaffen, nodig zijn om de echte problemen op te lossen. Hoge-temperatuurverbranders, recyclinginstallaties en waterzuiveringsinstallaties hebben een hoge, continue energiebehoefte en vereisen betrouwbare, betaalbare elektriciteit — iets wat zon en wind niet kunnen leveren.

Robuuste infrastructuur die overstromingen en stormen weerstaat, vereist staal en beton, geproduceerd met steenkool en aardgas. En om de luchtkwaliteit binnenshuis te verbeteren, moeten huishoudens overstappen van mest en hout naar schoon LPG.

Milieu-ideologie versus menselijke waardigheid

De klimaatangst is een luxe-avontuur voor de rijken. Voor de meeste mensen gaat de strijd over schoon water, schone lucht en de waardigheid van een leven zonder vuil. Abstracte, onwetenschappelijke en winstgevende koolstofdoelen — op maat gemaakt voor multinationals — gaan het mondiale Zuiden niet redden van de verstikkende realiteit van echte vervuiling.

Hoe langer ontwikkelingslanden gevangen blijven in klimaatsymboliek, hoe langer zij het echte milieubeleid dat hun bevolking nodig heeft, uitstellen.