De Duitse bondskanselier Friedrich Merz heeft de uitstap uit kernenergie een “ernstige strategische fout” genoemd, die Duitsland met een tekort aan betrouwbare stroom opzadelde en de Energiewende tot de duurste energietransitie ter wereld maakte. Dit is een vroege voorbode van een wereldwijde terugtrekking uit het beleid dat kernenergie aan de kant schoof en steenkool, olie en aardgas demoniseerde.

Duitsland en Japan

Duitsland sloot in april 2023 koppig zijn laatste drie functionerende kernreactoren, midden in een verlammende energiecrisis die was veroorzaakt door de oorlog in Oekraïne. Zoals pragmatici hadden voorspeld, lijden Duitse burgers nu onder torenhoge elektriciteitsprijzen en blijven ze sterk afhankelijk van geïmporteerde energie.

De groene droom werd verkocht als een weg naar “goedkope” hernieuwbare energie, maar de realiteit voor Duitse huishoudens en fabrieken bestaat uit recordhoge elektriciteitsprijzen, ingewikkelde subsidies voor bevoorrechte bedrijven en individuen die zich conformeren aan het klimaatverhaal, en een elektriciteitsnet dat het moeilijk heeft op windstille dagen of onder een grijze hemel.

Japan maakte een opmerkelijk vergelijkbare fout, maar corrigeert eindelijk zijn koers. Na de ramp in Fukushima raakte de regering in paniek en sloot alle 54 kernreactoren. Vandaag de dag start Japan die stilgelegde eenheden langzaam weer op.

Het patroon is duidelijk te zien. Landen laten betrouwbare energiebronnen vallen onder politieke druk, en besteden vervolgens jaren aan het weer opbouwen van wat ze hadden gedemoniseerd en ontmanteld.

Spijt over het afstappen van fossiele brandstoffen

Dit is waarom ik een cascade van soortgelijke ommezwaaien verwacht van nationale leiders die hebben deelgenomen aan een destructieve campagne die elektriciteitsnetten ontdeed van betrouwbare, betaalbare en overvloedige steenkool, olie en aardgas.

Politici zetten al stilletjes de rem op hun agressieve uitfasering van fossiele brandstoffen wanneer de realiteit toeslaat. Het enorme gasveld in Groningen zou definitief worden gesloten vanwege lokale aardbevingsrisico’s. Toch heeft de Eerste Kamer in 2024 de definitieve stemming over de sluiting uitgesteld toen wetgevers garanties eisten dat het afstappen van de binnenlandse bron de energiezekerheid niet in gevaar zou brengen.

Binnen een week nadat de Duitse bondskanselier het fiasco van de kernenergie had toegegeven, beklaagde de minister van Energie van het land zich tijdens een olie- en gasconferentie over de druk van het ‘net zero’-beleid, waarmee zij indirect verwees naar het afstappen van fossiele brandstoffen.

In de Verenigde Staten nam president Donald Trump maatregelen om te voorkomen dat sommige kolencentrales zouden sluiten, waaronder bevelen om verouderde faciliteiten zoals de J.H. Campbell-centrale in Michigan in bedrijf te houden om “zomer-stroomuitval te voorkomen”.

De Zuid-Afrikaanse minister van Minerale Hulpbronnen en Energie Gwede Mantashe verzet zich consequent tegen de internationale druk om snel af te stappen van steenkool. “Je vernietigt niet wat je hebt in de hoop dat er iets beters komt”, zegt hij. Mantashe benadrukt terecht dat het waarborgen van het vermogen van de staat om energie te leveren, een prioriteit moet blijven.

India is het krachtigste voorbeeld van dit energiepragmatisme. Het land heeft aangegeven dat steenkool nog decennia lang de ruggengraat van de economie zal blijven, zelfs nu zijn diplomaten loze beloften doen over het bereiken van netto-nul in 2070. Vice-minister van Energie Shripad Naik onthulde onlangs dat India alleen al in het boekjaar 2025–26 maar liefst 7,2 gigawatt aan nieuwe steenkoolcapaciteit had toegevoegd en tegen 2035 in totaal 307 gigawatt aan steenkoolcapaciteit zou toevoegen.

Geen vooruitziendheid

Een meerderheid van de westerse landen, vooral in Europa, mist deze elementaire vooruitziendheid op het gebied van energiezekerheid volledig. Veel landen hebben beleid vastgelegd dat kolen-, olie-, gas- en kerncentrales afbreekt voordat ze geloofwaardige alternatieven hebben gebouwd. Ze jagen op doelstellingen voor emissiereducties. Ze bagatelliseren de kosten voor hun burgers.

Energiezekerheid is prominenter in het nieuws gekomen vanwege de onrust in het Midden-Oosten. Toch is er misschien geen oorlog nodig om de volgende generatie energiecrises te ontketenen. Wanneer de volgende langdurige koudegolf, droogte of piek in de vraag toeslaat, zal de zwakte van de anti-fossiele brandstoffenbenadering tot uiting komen in hogere rekeningen, stroomuitval en publieke woede.

Merz’ bekentenis over kernenergie suggereert dat de politieke klasse de realiteit niet eeuwig kan blijven ontwijken.