Dunkelflaute: Duitse stroomprijs stijgt in vier dagen van € 13 naar € 315
Een land (Duitsland) dat tijdens een winderig weekend helemaal op hernieuwbare energie kan draaien, moet toch voldoende steenkool en gas in voorraad houden om de vraag in de week erna op te vangen. Dat betekent dat er voor twee energiesystemen moet worden betaald, aldus Charles Rotter.
Duitse windturbine. (Bron: Shutterstock)
Charles Rotter
Datum: 5 november 2026
De Berliner Zeitung schrijft in een artikel van Flynn Jacobs (dat put uit Bloomberg), over de eerste Dunkelflaute van het stookseizoen. Dunkelflaute is het Duitse woord voor het donkere, windstille weer waardoor windturbines en zonnepanelen weinig te doen hebben en iedereen met de rekening blijft zitten. Uit het artikel:
“De Duitse groothandelsprijs voor elektriciteit is binnen enkele dagen gestegen van 13 naar meer dan 300 euro per megawattuur. Dat meldt persbureau Bloomberg op basis van gegevens van de Epex Spot-energiebeurs. De day-ahead-prijs voor levering op donderdag is daarmee ongeveer het dubbele van het gemiddelde in oktober tot nu toe. In sommige avonduren worden zelfs prijzen van meer dan 500 euro bereikt. Nog maar zondag werd stroom soms voor slechts 13 euro verhandeld.”
De beursgegevens kloppen, op één detail na. De day-ahead-prijzen voor de zone Duitsland-Luxemburg, zoals gepubliceerd door Energy-Charts op basis van gegevens van de Bundesnetzagentur, bedroegen op zondag 25 oktober gemiddeld € 13,12 per megawattuur, en die € 13 was het daggemiddelde, niet het laagste punt. Elk kwartier tussen 02.00 uur en 15.00 uur die dag werd tegen drie cent of minder verhandeld, de meeste zelfs tegen precies nul. Gedurende 13 uur was er dus zoveel wind- en zonne-energie op de markt dat deze bijna waardeloos was, en er vrijwel nergens ruimte was om deze energie op te slaan voor later gebruik. Energy-Charts telt 34,5 gigawattuur aan geïnstalleerde batterijopslag in heel Duitsland, inclusief huishoudelijke batterijen, wat tijdens de daaropvolgende periode ongeveer 40 minuten van de gemiddelde vraag van het land zou hebben gedekt. Donderdag 29 oktober bedroeg het gemiddelde € 314,85, ongeveer het dubbele van het gemiddelde van € 158 voor 1 tot en met 28 oktober, en elk kwartier tussen 17.00 en 18.15 uur werd boven de € 500 verhandeld, met een piek van € 574,28.
De wind was gedraaid
Wat was er veranderd? De wind. Uit het rapport van Bloomberg, zoals overgenomen door de Luxembourg Times:
“De windenergieproductie in Duitsland, een van de grootste producenten van hernieuwbare energie in de regio, zal volgens de prognoses van Bloomberg tot en met volgende week laag blijven, waarbij de dagelijkse gemiddelden naar verwachting onder de 7 gigawatt zullen blijven. Dat is minder dan de helft van het gemiddelde niveau dat tot nu toe dit jaar is waargenomen.”
De voorspelling klopte. De totale opwekking door windenergie op land en op zee lag tussen 29 oktober en 1 november gemiddeld tussen 3,9 en 4,8 gigawatt per dag, tegenover ongeveer 15,4 gigawatt tot nu toe in 2026, volgens de openbare netto-opwekkingscijfers van Energy-Charts. Op 24 en 25 oktober bedroeg het gemiddelde respectievelijk 46,5 en 44,5 gigawatt.
Bjørn Lomborg zette de twee periodes op 2 november naast elkaar:
Ten days ago, renewable campaigners celebrated: Germany’s renewables hit a record 115% of electricity, and power cost €30/MWh
Then the wind stopped
For the last four days, renewables gave just 30%, and power cost €273/MWh, 9 times more https://t.co/8FTArFFYv8
— Bjorn Lomborg (@BjornLomborg) November 2, 2026
Nieuw record
De cijfers kloppen. Het record van 115% werd op 28 oktober bekendgemaakt door Energy-Charts, de door Fraunhofer ISE beheerde gegevenssite, en niet door actievoerders, en het betrof 24 oktober, negen dagen voordat Lomborg zijn bericht plaatste:
“Nieuw record! Het dagelijkse aandeel van hernieuwbare energie in de belasting (dat is elektriciteitsverbruik + netverliezen) bereikte op 24-10-2026 114,8%. Het elektriciteitsverbruik kon gemiddeld voor 100% worden gedekt door hernieuwbare energiebronnen, en er werd nog eens 14,8% geëxporteerd.”
https://x.com/energy_charts_d/status/2115336843386392856
Energy-Charts publiceerde zijn record op de ochtend van 28 oktober; op dat moment had de day-ahead-markt die dag al geprijsd op 249 euro. Twee dagen later, met een windvermogen van minder dan 5 gigawatt en een prijs van 268,62 euro, zei hetzelfde account tegen een twijfelaar op X:
“De Energiewende is een succesverhaal en de hele wereld zet nu in op zonne- en windenergie. Waar haal je het idee vandaan dat het mislukt is?”
https://x.com/energy_charts_d/status/2116134553614229664
De gemiddelde prijs op die recorddag bedroeg € 30,12. Het dagelijkse aandeel van hernieuwbare energie, waarin naast wind- en zonne-energie ook biomassa en waterkracht zijn meegerekend, bedroeg van 29 oktober tot 1 november respectievelijk 29,5%, 30,0%, 29,2% en 30,2%, wat neerkomt op een gemiddelde van 29,7%. De day-ahead-prijs over die vier dagen bedroeg gemiddeld € 272,70, negen keer zoveel als op 24 oktober.
Grafiek op basis van gegevens gepubliceerd door Energy-Charts (Fraunhofer ISE)
Bekijk de twee grafiekdelen samen. Toen de groene balken boven de 100% uitkwamen, verdwenen de rode bijna volledig, en toen de groene balken daalden tot 30%, stegen de rode naar de top van de grafiek.
De Berliner Zeitung stelt dat het tekort “voornamelijk door gascentrales moet worden opgevangen”. Gas nam daar inderdaad een groot deel van voor zijn rekening: ongeveer 12 gigawatt per dag van 29 oktober tot 1 november, tegenover 1,7 tot 1,8 gigawatt op 24 en 25 oktober. Bruinkool leverde evenveel, 12 tot 13 gigawatt per dag tegenover 2,3 en 2,5, terwijl steenkool nog eens ongeveer 4 gigawatt bijdroeg. In de productiegegevens van Energy-Charts produceerde bruinkool op elk van die vier dagen meer dan gas. Dit is het land dat op 15 april 2023 zijn laatste drie kernreactoren heeft stilgelegd. Isar 2, Emsland en Neckarwestheim 2 hadden een gezamenlijke bruto-capaciteit van 4.291 megawatt, ongeveer evenveel als alle windturbines in Duitsland samen produceerden van 29 oktober tot 1 november, en daar hadden ze geen zuchtje wind voor nodig.
Gascentrales
Gascentrales bepalen doorgaans de prijs van elektriciteit op momenten van piekvraag, merkt Reuters op, en gas is deze herfst duur. Op woensdag 28 oktober overschreed het Nederlandse TTF-contract voor de dichtstbijzijnde maand voor het eerst sinds december 2022 de grens van € 100 per megawattuur. Euronews merkt op dat de prijs rond de € 32 lag voordat de oorlog met Iran eind februari begon. S&P Global meldde diezelfde dag dat de gasopslag in de EU op 26 oktober voor 74,9% gevuld was, het laagste niveau voor die tijd van het jaar in de gegevens van Gas Infrastructure Europe, die teruggaan tot 2011.
Een land dat tijdens een winderig weekend op hernieuwbare energie kan draaien, moet dus nog steeds voldoende steenkool en gas in voorraad houden om het grootste deel van de elektriciteitsvraag de week erna op te vangen. Dit betekent dat er voor twee energiesystemen moet worden betaald: één voor winderige dagen en één voor alle andere dagen, en dat er vervolgens voor het gas moet worden betaald tegen de prijs die de wereldmarkt vraagt wanneer de wind stilvalt. De voorstanders vieren het eerste systeem en laten het tweede buiten beschouwing. De kosten voor de uitbouw zijn een aparte kwestie, die op 30 oktober aan de orde kwam in het artikel van Fritz Vahrenholt over de schatting van Prognos van 5,7 tot 6,4 biljoen euro tot en met 2045.
De day-ahead-veiling voor dinsdag 3 november sloot af op een gemiddelde van € 252,85 per megawattuur, ‘meer dan acht keer de prijs op de recorddag van 24 oktober, en ik verwacht niet dat daar een uitroepteken bij komt te staan.
Prijsgegevens: Bundesnetzagentur/SMARD via de Energy-Charts API, DE-LU day-ahead, CC BY 4.0. Opwekking en aandeel hernieuwbare energie: Energy-Charts (Fraunhofer ISE), openbare netto-opwekking en dagelijks aandeel hernieuwbare energie in de belasting. Dagelijkse cijfers zijn gemiddelden van waarden per 15 minuten, Duitse tijd.
Wat u zojuist heeft gelezen, kon worden gepubliceerd dankzij onze donateurs.
Clintel publiceert dagelijks artikelen over klimaat, energie en wetenschap. Daarnaast vertalen wij internationale analyses in meerdere talen, maken wij video’s, publiceren wij rapporten en organiseren wij bijeenkomsten en lezingen.
Wij ontvangen geen overheidssubsidies en zijn volledig afhankelijk van de steun van onze donateurs. Dankzij uw bijdrage kunnen wij onafhankelijk onderzoek en een open debat over klimaat en energie blijven bevorderen.
Steunt u ons werk? Kies wat bij u past:
• Word Vriend van Clintel – vanaf €100 per jaar
• Word Trouwe Vriend van Clintel – via een fiscaal aantrekkelijke periodieke gift
• Doe een eenmalige donatie – iedere bijdrage helpt
Hartelijk dank voor uw steun.
meer nieuws
Anika Sweetland: van klimaatangst naar klimaatscepsis
De Australische Anika Sweetland was er een groot deel van haar leven van overtuigd dat er een klimaatramp op komst was. In een interview met Tom Nelson legt Sweetland uit hoe ze van gedachten is veranderd. Haar nieuwe boek, A LOAD OF BOLLOCKS? The Trillion Dollar Climate Scare, verscheen op 1 november, kort nadat het interview werd opgenomen.
Attributie van extreem weer onder vuur
In dit artikel kijkt Rob de Vos zeer kritisch naar de dubieuze praktijk van attributie van extreem weer aan klimaatverandering. Ook de op YouTube zeer populaire wetenschapscommunicator Sabine Hossenfelder lijkt op dit punt om: “Tot voor kort was ze nogal voorzichtig als het ging om het bekritiseren van klimaatwetenschappers, maar daar is nu verandering in gekomen.”
Visleven bloeide toen CO2 vijf keer zo hoog was en de aarde 5–8 °C warmer
Uit nieuw onderzoek blijkt dat het leven in de oceanen floreerde bij een extreem hoge CO2-concentratie en zeer warm water, aldus Jo Nova. Dit staat haaks op het rampscenario dat het IPCC probeert te verkopen.
