Er ligt een enorme hoeveelheid energie in de Nederlandse ondergrond
We moeten zorgen voor voldoende betaalbare energie in allerlei vormen, vindt Rob de Vos. Dit kan onder meer door reactivatie van het Groninger aardgasveld. In Vlaanderen is men serieus aan het kijken of sommige recent gesloten mijnen niet heropend kunnen worden met behulp van nieuwe schachten. In Nederland is schachtbouw mogelijk in Zuid-Limburg, maar ook op de Peelhorst en in het Meinweggebied. Waarom niet eigenlijk?
Gaswinning in Groningen. Bron Shutterstock
Rob de Vos
Datum: 29 maart 2026
Energie wordt steeds duurder voor huishoudens
Vanmorgen werd ik bij de bakker geconfronteerd met de recente energieschaarste in ons land: mijn favoriete brood was € 0,25 duurder geworden. Mijn energieleverancier meldde voor vandaag een gasprijs van €1,40 inclusief alle belastingen en heffingen. De kale gasprijs per m3 is vandaag ruim € 0,50 excl. btw. Belastingen (energiebelasting €0,73) plus btw (bijna € 0,11) kosten me vandaag dus € 0,84 per m3 gas.
Nederland beschikt nog over grote gasvoorraden
Bekend is dat het Groningen-gasveld, ooit een van de grootste gasvelden ter wereld, door de politiek is stilgelegd. Van de oorspronkelijke voorraad van 2.800–2.900 miljard m³ gas zit nog ongeveer 450-550 miljard m3 in de grond. Verder is er nog ongeveer 90-100 miljard m3 gas beschikbaar in heel veel kleine gasvelden op het land, maar vooral onder de Noordzee.
Fig.1 Bron: NLOG
Figuur 1 is een overzichtskaart van het Nederlands ondergrondportaal (NLOG). Door de link onder de figuur te volgen komt je bij de interactieve kaart. Kies dan ‘Velden’.
Fig.2 Bron: NLOG
Figuur 2 laat de gasveldenkaart van NO Nederland gedetailleerd zien. Het enorme Groningenveld is lichtgrijs met een lichtgroene rand. Verder is het gehele gebied bezaaid met kleinere gasvelden, die vrijwel alle in productie zijn. Met een rode X is het gasveld (Eleveld) ten zuiden van Assen weergegeven waar op 14 maart jl. een lichte aardbeving plaatsvond. Het aardgasveld was enkele maanden voordien gesloten (lichtgroen) maar aardbevingen kunnen zich nog geruime tijd na sluiting voordoen.
Opvallend zijn ook de vele gasvelden aan de oostzijde van Ameland. Verder zijn er twee ondergrondse gasopslagvelden te zien (blauw) ten zuiden van Zoutkamp en Roden. Een derde opslagveld ligt bij Alkmaar in Noord-Holland. Het betreft lege gasvelden die ‘s zomers gevuld worden met geïmporteerd aardgas.
Fig.3
Waar ons aardgas vandaan komt
Ons aardgas is ontstaan tijdens het proces van inkoling van dieper gelegen steenkoollagen, die in vrijwel geheel Nederland in de ondergrond te vinden zijn. In de schematische doorsnede van Figuur 3 is te zien dat de steenkoollagen uit het Carboon (300 miljoen jaar geleden) in Zuid-Limburg dicht aan het oppervlak liggen en naar het noorden toe steeds dieper wegduiken. Onder Groningen liggen ze zo’n 5 km diep.
Door toenemende druk en temperatuur ontstaat er door inkoling aardgas, dat meestal aan het aardoppervlak ontsnapt naar de atmosfeer. Alleen als er een ondoordringbare gesteentelaag (zout) boven ligt, kan het gas daaronder gevangen worden. Dat is onder Groningen op zo’n 3 km diepte, in een zandsteenformatie die Rotliegendes heet. Op de doorsnede wordt ook duidelijk waarom aardgas niet in zuidelijk Nederland te vinden is. Het is nu ook te begrijpen waarom men in de Noordzee dieper moet boren om het aardgas te bereiken.
Fig.4 Bron: NLOG
Op de detaildoorsnede van de Groningse ondergrond (figuur 4) is te zien dat de zoutafzetting (ouderdom ~260 miljoen jaar) sterk in dikte varieert. Dat komt door het feit dat (steen-)zout onder druk vervormt. Er ontstaan dan zoutpijlers van soms meer dan 1 km hoogte die de gesteenten erboven wegdrukken. In die bovenliggende gesteenten ontstaan door de druk van onderen breuken (de dunne zwarte lijntjes).
Wind- en zonne-energie zijn geen betaalbaar alternatief
We hebben (betaalbaar) aardgas nodig om ons welvaartspeil te kunnen handhaven. Met alleen ‘fossielvrije’ energiebronnen zoals windmolens en zonnepanelen is dat volstrekt onmogelijk. Al is het alleen al vanwege het feit dat elke kW opgewekt met wind en zon een 100% back-up nodig heeft als de zon niet schijnt (het halve jaar) of als er te weinig wind is (vaak). Bovendien zijn wind- en zonne-energie erg duur! Zonder subsidies worden er geen windparken meer gebouwd op de Noordzee, en zeker niet als de overheid (lees belastingbetaler) niet garant staat voor kabelverbindingen naar het vasteland.
Fig.5 Bron: Lomborg
De grafiek in figuur 5 laat duidelijk zien dat hoe groter het aandeel van zon en wind in de elektriciteitsproductie is, des te hoger de elektriciteitsprijs. Er bestaat geen goedkope elektriciteit gemaakt door zon en wind. En met ‘schone productie’ heeft het weinig te maken. Het doet een aanslag op het milieu, zo is al vele malen aangetoond. Bovendien zorgt een groot aandeel van zon en wind in de elektriciteitsproductie voor een aanslag op de stabiliteit van het elektriciteitsnetwerk, zoals we kort geleden in Spanje zagen. Kortom, wind en zon als stroomopwekkers zijn peperduur, slecht voor het milieu en onbetaalbaar.
De energietransitie loopt vast in Nederland
Het uiteindelijke doel van de energietransitie in de EU is dat in het jaar 2050 geen fossiele brandstoffen meer gebruikt gaan worden. Alles moet geëlektrificeerd worden. Dat dit volstrekt onhaalbaar is laten deze data van het CBS zien:
Fig.6 Bron: CBS
In figuur 6 is het energieaanbod de hoeveelheid energie die in het land in 2024 beschikbaar was voor omzetting of verbruik. Van de bruto-cijfers zijn import, export en bunkering al verwerkt, zoals in de originele CBS-tabel te zien is. Het kleine negatieve aanbod van ‘Elektriciteit’ betreft het saldo van wat er in 2024 aan stroom is geëxporteerd en geïmporteerd. De categorie ‘Totaal overige energiedragers’ bestaat hoofdzakelijk uit de elektriciteitsproductie in onze enige kerncentrale in Borssele.
De onderste regels van de tabel laten zien waar we intussen beland zijn na zoveel jaren van transitie in Nederland: 82% fossiel en 15,6% hernieuwbaar, de elektrificatie lijkt langzaam tot stilstand te komen.
Fig.7 Bron: Lomborg
Op wereldschaal is het aandeel zon en wind in het totale energiepakket nog lager dan in Nederland, zoals figuur 7 laat zien.
De huidige energiecrisis drukt ons met de neus op de feiten: zonder betaalbare energie zal uiteindelijk de motor van de welvaart stilvallen. Bijna de hele wereld is zich daarvan bewust, behalve de EU, Australië en nog een paar uitzonderingen, zo lijkt het. In Europa zijn de eerste gevolgen van die hopeloze energietransitie al zichtbaar: de-industrialisatie. Industrieën verhuizen naar gebieden met betaalbare energie, eerst naar goedkope spots binnen de EU, later naar landen buiten de EU. Gevolg: tienduizenden banen weg en het ontstaan van armoede.
Nederland moet inzetten op eigen energiebronnen
Nederland kan zijn hachje redden door niet meer mee te doen met die doodlopende elektrificatierace die de EU oplegt. We moeten zorgen voor voldoende betaalbare energie in allerlei vormen. Dat betekent mijns inziens reactivatie van het Groninger aardgasveld, uiteraard gekoppeld aan echte compensatie voor de bewoners die mijnbouwschade ondervinden. En extra aandacht voor die paar honderd kleine aardgasvelden. En niet te vergeten snelle bouw van extra kerncentrales, plus het in bedrijf houden van die supermoderne kolencentrales die we (nog) hebben.
Tot slot: onder vrijwel geheel Nederland liggen in de ondergrond gigantische steenkoolvoorraden. De totale geologische hoeveelheid wordt geschat op ~1000 miljard ton! Een deel daarvan zal technisch lastig winbaar zijn, maar er ligt wel heel veel energie te schitteren. Die kun je deels wellicht betaalbaar exploiteren, bijvoorbeeld door ondergrondse vergassing of andere moderne technieken. Maar op de ‘ouderwetse’ manier, schachtbouw, kan natuurlijk ook. In Vlaanderen is men serieus aan het kijken of sommige recent gesloten mijnen niet heropend kunnen worden met behulp van nieuwe schachten. In Nederland is schachtbouw mogelijk in Zuid-Limburg, maar ook op de Peelhorst en in het Meinweggebied. Waarom niet eigenlijk?
meer nieuws
Alarmistisch verhaal in vakblad aardrijkskunde over ‘stilvallen’ AMOC
Alarmistisch verhaal in vakblad aardrijkskunde over ‘stilvallen’ AMOC Rob de Vos, gepensioneerd docent aardrijkskunde, fileert een stuk in het vakblad voor aardrijkskundedocenten over het mogelijk stilvallen van de Atlantic Meridional Overturning Circulation. “Een eenzijdig en activistisch stuk.” Rob de Vos Datum: 14 [...]
Dr. Fritz Vahrenholt: De flop van Belém
De 30ste klimaatconferentie (COP30) in Belém, Brazilië, verliest volgens professor Fritz Vahrenholt al vanaf het begin aan betekenis. De grootste uitstoters zijn niet op hoog niveau vertegenwoordigd en maar weinig landen zijn transparant over hun klimaatbeleid. Het enige verwachte resultaat is de oprichting van een tropisch regenwoudfonds (TFFF), dat volgens Vahrenholt echter kan uitgroeien tot een financieel moeras.
Consultants erkennen eindelijk de realiteit op energiegebied
In dit commentaar onthult analist en ex-consultant Vijay Jayaraj hoe de advieselite nu pas de beperkingen van mondiale energiesystemen onder ogen ziet.
