Ramp in Nepal en Tibet: eerst de feiten, dan het klimaatvonnis
Wat veroorzaakte de verwoestende gletsjerramp in Nepal en Tibet, en welke rol speelde klimaatverandering? Historische gletsjerinstortingen en vloedgolven laten zien dat dit natuurgevaar al eeuwen bestaat. Ook bevolkingsgroei, bebouwing en kwetsbaarheid bepalen de omvang van een ramp.
Het rampgebied rond Langtang Lirung op 26 augustus 2026. Beeld: Landsat 9/USGS, publiek domein.
Clintel Foundation
Datum: 29 augustus 2026
De beelden uit Nepal en Tibet zijn nauwelijks te bevatten. Een kolkende massa van water, modder, ijs en rotsen sleurde mensen, woningen, wegen en bruggen mee. Honderden mensen kwamen om en velen worden nog vermist. Complete gemeenschappen zijn getroffen. Voordat er iets anders wordt gezegd, hoort daarom voorop te staan dat dit een verschrikkelijke menselijke tragedie is.
Juist bij zo’n ramp is zorgvuldigheid geboden. Toch duurde het nauwelijks enkele uren voordat klimaatverandering als verklaring werd aangevoerd. De NOS kopte dat de gletsjer een ‘onopgemerkte tijdbom’ was, ‘mogelijk geholpen door opwarming’. CNN plaatste de ramp eveneens onmiddellijk in het klimaatkader. Hoogleraar en rampenonderzoeker Roger Pielke Jr. deelde het CNN-fragment met scherpe kritiek: wat is er gebeurd met eerst het nieuws verslaan en daarna pas conclusies trekken?
What ever happened to reporting the news?
CNN gets just about everything wrong about the Tibet disaster in an effort to explain that climate change caused the event
This is so bad https://t.co/iUd9hRzTfk
— The Honest Broker (@RogerPielkeJr) August 26, 2026
De Nederlandse berghydroloog Walter Immerzeel zei bij BNR eerlijk dat niet kan worden gezegd dat deze specifieke ramp door klimaatverandering is veroorzaakt. Meteen daarna voegde hij eraan toe dat de gebeurtenis wel ‘past in het beeld’ van een opwarmend en instabieler wordend hooggebergte. Dat onderscheid is belangrijk: een aannemelijk mechanisme of een verwachting voor een warmere toekomst is nog geen attributie van één concrete ramp.
Wat weten we op dit moment?
Satellietbeelden en de eerste reconstructies wijzen erop dat hoog in het grensgebied een enorme massa ijs en gesteente is afgebroken. Die viel over grote hoogte naar beneden, nam sediment en water mee en veranderde in een uiterst snelle puinstroom. Het geregistreerde seismische signaal werd aanvankelijk als een aardbeving geïnterpreteerd, maar was vrijwel zeker het gevolg van de instorting zelf.
De precieze opeenvolging wordt nog onderzocht. Er is geen bewijs dat de ramp begon met het doorbreken van een bestaand gletsjermeer. Evenmin is vastgesteld waarom de ijs-rotsmassa juist nu instabiel werd of welke rollen plaatselijke geologie, gletsjerdynamiek, waterdruk, sneeuw, temperatuur en neerslag speelden. Aardverschuivingsdeskundige Dave Petley schreef daags na de ramp dat een internationaal team pas met de reconstructie was begonnen.
Meteoroloog Chris Martz, de 2000ste ondertekenaar van Clintels World Climate Declaration, formuleerde de juiste onderzoekshouding: de vragen zijn nog niet opgelost en een serieuze analyse kost minimaal weken, niet één of twee dagen. In een korte video laat Lucy Biggers zien hoe snel online discussie van tragedie naar politieke schuldvraag sprong, terwijl historische context en weerbaarheid buiten beeld bleven.
Tony is correct.
Anyone blaming “climate change” for the glacial lake outburst flood in Nepal is running a fool’s errand at this point.
There are a lot of unresolved questions at this point, and we aren’t going to have the answers to them a day or two after it occurred.
— Chris Martz (@ChrisMartzWX) August 27, 2026
Een eeuwenoud natuurgevaar
IJs-rotslawines, gletsjerinstortingen, natuurlijke rivierdammen en plotselinge gletsjervloeden zijn geen nieuwe verschijnselen. Bij sommige gebeurtenissen brak een gletsjer of een massa rots en ijs af; bij andere bezweek een natuurlijke ijs- of morenedam. Dat laatste heet een glacial lake outburst flood (GLOF): een plotselinge vloedgolf doordat een door ijs of morenepuin afgedamd gletsjermeer leegloopt.
De onderstaande voorbeelden zijn niet gekozen als volledige wereldinventaris. Ze voldoen aan minstens één van drie criteria: ze zijn oud en goed gedocumenteerd, vonden plaats in Tibet of de Himalaya, of vertonen dezelfde keten van ijs/rots, rivierblokkade, puinstroom en grote schade.
De thermen van Saint-Gervais na de Tête Rousse-ramp van 1892.
Onbekende fotograaf; publiek domein via Wikimedia Commons.
Een wetenschappelijke inventaris beschreef ongeveer twintig plotselinge, grootschalige gletsjerloslatingen en concludeerde dat ze zeldzaam zijn, maar waarschijnlijk vaker voorkwamen dan onderzoekers vroeger beseften. Ook Sedongpu in Tibet (2018) en Chamoli in India (2021) veroorzaakten grote ketenrampen.
World Climate Declaration-ondertekenaar Jim Steele wijst op de uitzonderlijk actieve geologie van de Himalaya: de botsende aardplaten blijven het gebergte omhoogduwen, aardbevingen splijten gesteente en gletsjerijs, en de steile wanden rond Langtang produceren van nature lawines. In 2015 veroorzaakte een aardbeving al een dodelijke lawine aan de andere zijde van Langtang Lirung. Dat bewijst niet dat klimaat geen invloed kan hebben, maar wel dat lokale geologie en topografie eerst moeten worden onderzocht voordat CO₂ als doorslaggevende oorzaak wordt aangewezen.
Meteoroloog Joe Bastardi verzamelde daarnaast voorbeelden van GLOF’s en door aardverschuivingen gevormde natuurlijke dammen in onder meer Tibet, Nepal, India en Peru. Zijn historische hoofdboodschap is bruikbaar: zulke ketenrampen hebben een lange geschiedenis. Zijn omschrijving van de huidige gebeurtenis als een ‘dam burst’ nemen wij niet over, omdat het beste beschikbare bewijs nu wijst op een ijs-rotslawine als startpunt.
Vaker, of vooral beter waargenomen?
Een lijst met veel recente gebeurtenissen is geen betrouwbare trend. Voor het satelliettijdperk bleven lawines in afgelegen gebieden vaak onopgemerkt. Een Tibetaanse gletsjerinstorting van circa 40 miljoen m³ uit 2022 werd zelfs pas achteraf met satelliet- en seismische gegevens ontdekt.
Opwarming kan ondertussen wel degelijk omstandigheden veranderen. Terugtrekkende gletsjers, dooiende permafrost en extra smeltwater kunnen plaatselijk hellingen destabiliseren of de waterdruk onder ijs verhogen. Maar ook hellingshoek, gesteente, zachte sedimenten, sneeuwval, waterdruk, gletsjerdynamiek en aardbevingen spelen een rol. Meestal gaat het om een zeldzame combinatie.
Het IPCC concludeerde in 2019 dat de beschikbare waarnemingen van hellingen, aardverschuivingen en gletsjerinstabiliteit in hooggebergten onvoldoende waren om algemene trends vast te stellen. Tegelijk verwachtte het dat terugtrekkend ijs en verdwijnende permafrost plaatselijk meer instabiliteit kunnen veroorzaken. Beide bevindingen kunnen waar zijn. Een verwachting voor de toekomst is alleen nog geen bewezen verklaring van deze ramp.
Meer schade betekent niet automatisch meer natuurgeweld
De omvang van een ramp wordt bepaald door gevaar, blootstelling en kwetsbaarheid. De bevolking nam toe, bergdalen werden intensiever gebruikt en langs rivieren verschenen woningen, hotels, wegen, bruggen, grensposten en waterkrachtcentrales. Daardoor bevindt zich meer in het pad van een lawine of puinstroom.
Een enorme instorting in een onbewoond dal kan zonder slachtoffers blijven en vroeger zelfs ongeregistreerd zijn gebleven. Een kleinere gebeurtenis boven een bebouwde riviercorridor kan een nationale ramp worden. Uit een hoger dodental of schadebedrag kan daarom niet rechtstreeks worden afgeleid dat het natuurgeweld frequenter of heviger is geworden.
Eerst onderzoeken, ondertussen beschermen
Misschien blijkt uit later onderzoek dat regionale opwarming de instabiliteit mede heeft vergroot. Misschien waren geologie, waterdruk en topografie doorslaggevend. Waarschijnlijk was het een combinatie. Op dit moment weten we dat nog niet.
De slachtoffers verdienen medeleven én een nauwkeurige analyse, geen haastig klimaatvonnis. De praktische lessen hoeven niet te wachten: breng instabiele gletsjers en hellingen in kaart, bewaak ze met satellieten en sensoren, bouw waarschuwingssystemen, stel evacuatieplannen op en wees uiterst terughoudend met nieuwe bebouwing en vitale infrastructuur in bekende stroompaden. Wereldwijde klimaatdoelen kunnen dit eeuwenoude natuurgevaar niet uitbannen. Goede adaptatie kan wel degelijk levens redden.
Luchtfoto van het spoor van de Huascarán-lawine die Yungay in 1970 verwoestte.
NOAA/USGS; publiek domein via Wikimedia Commons.
Wat u zojuist heeft gelezen, kon worden gepubliceerd dankzij onze donateurs.
Clintel publiceert dagelijks artikelen over klimaat, energie en wetenschap. Daarnaast vertalen wij internationale analyses in meerdere talen, maken wij video’s, publiceren wij rapporten en organiseren wij bijeenkomsten en lezingen.
Wij ontvangen geen overheidssubsidies en zijn volledig afhankelijk van de steun van onze donateurs. Dankzij uw bijdrage kunnen wij onafhankelijk onderzoek en een open debat over klimaat en energie blijven bevorderen.
Steunt u ons werk? Kies wat bij u past:
• Word Vriend van Clintel – vanaf €100 per jaar
• Word Trouwe Vriend van Clintel – via een fiscaal aantrekkelijke periodieke gift
• Doe een eenmalige donatie – iedere bijdrage helpt
Hartelijk dank voor uw steun.
meer nieuws
“Net Zero drijft de energiekosten op en ondermijnt het elektriciteitsnet”
De Britse energieanalist David Turver heeft een ongezouten beoordeling gegeven van het energiebeleid van het Verenigd Koninkrijk. Hij stelt dat het streven naar Net Zero elektriciteit steeds duurder maakt, de werking van het elektriciteitsnet bemoeilijkt en de conventionele energieopwekking ondermijnt.
Wereldwijde vergroening bereikt nieuw record
De wereldwijde vergroening, door CO2, heeft een nieuw record bereikt, zo blijkt uit recent onderzoek in Nature. Activisten weigeren ondertussen te accepteren dat de ‘klimaatnoodtoestand’ is uitgebleven, aldus Chris Morrison.
‘Drinkwatertekort’ niet door klimaat maar door bureaucratie en bezwaren
Het ‘dreigende drinkwatertekort’ (zogenaamd door de droogte) is een probleem waar drinkwaterbedrijven al jaren over klagen. Vanaf 1988 is er geen extra drinkwater geproduceerd, terwijl er bijvoorbeeld meer dan 3 miljoen inwoners bijkwamen. Het echte probleem zit hem in de vergunningverlening voor het opschalen van de drinkwaterproductie, legt Rob de Vos uit.
