Het is de zon, sukkel!

Terwijl bommen en granaten neerdalen in het Midden-Oosten en daar dood en verderf veroorzaken, is het ook gewoon maart en dus tijd voor het jaarlijkse State of the Global Climate rapport van de Wereld Meteorologische Organisatie (WMO). “Het aardse klimaat is steeds verder uit balans”, kopte het persbericht van de WMO en soortgelijke koppen domineerden ook de Nederlandse media. De NOS opende met “Meteorologen: aarde houdt meer warmte vast dan ooit, gevolgen nog eeuwen voelbaar”. RTL Nieuws koos voor “Klimaat meer uit balans dan ooit gemeten, waarschuwen meteorologen”, bij NRC luidde het vonnis “VN-rapport: aarde meer uit balans dan ooit gemeten, alle seinen op rood” en Trouw tenslotte hield het op “De laatste elf jaren waren de warmste ooit gemeten, meldt de meteorologische organisatie van de VN”.

Wie de stukken leest zou denken dat ons laatste uur geslagen is. Niet vanwege een aanstaande nucleaire oorlog maar vanwege de allesvernietigende klimaatverandering. “Menselijke activiteiten verstoren in toenemende mate het natuurlijke evenwicht, en we zullen nog honderden, zo niet duizenden jaren met de gevolgen daarvan moeten leven”, aldus WMO Secretary General Celeste Saulo in het persbericht. Met “menselijke activiteiten” bedoelt zij uiteraard die activiteiten die leiden tot de uitstoot van broeikasgassen, met name CO2.

Aarde in onbalans

Voor het eerst bericht de WMO over de stralingsbalans van de aarde. Dat doet de WMO natuurlijk niet zomaar. Er valt blijkbaar iets alarmerends af te leiden uit die stralingsbalans. Nooit eerder was de aarde zo uit balans, aldus de WMO. “Nooit eerder” betekent hier de laatste 65 jaar, want zover gaat hun getoonde grafiek terug in de tijd.

Juist klimaatsceptici hebben er geregeld (een belangrijke paper was deze uit 2003) op gewezen dat als je geïnteresseerd bent in de opwarming (of afkoeling) van de aarde, je zult moeten kijken naar de energie-inhoud van de oceanen. Daar zit namelijk meer dan 90% van de energie van het klimaat. De atmosfeer, het dunne schilletje waarin wij leven, bevat slechts 1% van de aardse energie. Het is dus prijzenswaardig dat de WMO dit ook inziet en er nu over bericht.

De laatste twintig jaar is er gewerkt aan een netwerk (ARGO) van zo’n 4000 boeien die vrij in de oceanen drijven en telkens tien dagen de oceaan in duiken om metingen te verrichten. Bovengekomen worden de data doorgeseind waarna een nieuwe tiendaagse meetcampagne begint. Tegelijkertijd zijn er NASA-satellieten (Ceres) geïnstalleerd die meten hoeveel straling de aarde binnenkomt en verlaat. Met de data van die twee meetcampagnes kunnen we inschatten in hoeverre de aarde warmte vasthoudt of juist prijs geeft. Het oordeel van de WMO luidt dus dat de aarde een recordhoeveelheid warmte vasthoudt en ze stellen ook dat het vasthouden van die warmte de laatste jaren steeds sneller gaat (versnelt dus).

In het rapport koppelen ze dit (uiteraard zou je bijna zeggen) één op één aan de toename van broeikasgassen (zelf spreken ze graag van ophoping of accumulatie) in de atmosfeer. Zo schrijven ze: “De energie-disbalans van de aarde is een belangrijke indicator van het klimaat. Ze meet hoe snel de warmte die wordt vastgehouden door menselijke broeikasgasemissies zich ophoopt in het klimaatsysteem.” In Trouw mag Frank Selten van het KNMI twee keer (per ongeluk neem ik aan) exact hetzelfde zeggen: “Hoe verder uit balans, hoe sneller de opwarming.”

Earth Energy Imbalance

De indicator (de Earth Energy Imbalance, EEI) past dus perfect in het alarmistische straatje van de WMO (en het KNMI). Onbedoeld heeft de WMO echter ook de deur open gezet voor een andere belangrijke factor (of eigenlijk de belangrijkste factor) in het klimaat: de zon. Hoe zit dat?

Vrijwel alle energie die de aarde ontvangt komt van de zon (een heel klein deel is warmte die uit het binnenste van de aarde komt). Daarover zijn vriend en vijand het eens. Dit noemen wetenschappers kortgolvige straling. De aarde warmt op door de zon en zendt op haar beurt infrarode straling uit (dit noemen wetenschappers langgolvige straling, omdat de golflengte van deze straling langer is dan die van de zonnestraling). Broeikasgassen zoals CO2 en waterdamp zijn in staat om die langgolvige straling te ‘vangen’ waardoor het dunne schilletje atmosfeer waarin wij leven net wat warmer (lees: aangenamer) is dan als we een atmosfeer hadden zonder broeikasgassen. De meeste berekeningen (er bestaat wel discussie over) suggereren dat het zonder broeikasgassen 33 graden kouder zou zijn op aarde, waarmee de gemiddelde temperatuur op aarde niet +15 graden Celsius zou zijn maar -18 graden Celsius wat grote delen van de planeet onleefbaar zou maken. Water en CO2 maken de planeet dus leefbaar.

De aarde kan dus op twee manieren opwarmen, doordat er meer straling van de zon binnenkomt of vastgehouden wordt of doordat er minder infrarode straling uitgaat vanwege die vermaledijde broeikasgassen. De WMO houdt het in de hierboven getoonde zin op het tweede natuurlijk. Maar de NASA-satellietmetingen duiden juist op het eerste. De laatste twintig jaar houdt de aarde meer zonlicht vast! Ongeveer dertig procent van het zonlicht dat de aarde bereikt wordt weerkaatst, met name door wolken maar ook door sneeuw en ijs (dit heet albedo). In de laatste twintig jaar lijkt dat percentage echter gedaald te zijn. Minder zonlicht wordt weerkaatst en meer wordt dus vastgehouden door de aarde. Waar? Vooral in de oceanen. Het is een nieuwe variant van een motto dat veel klimaatsceptici al jaren hebben: it’s the sun, stupid! (“het is de zon, sukkel!”).

Duiken

Mensen die duiken, weten dat zonlicht diep het water kan binnendringen (tot wel 100 meter diepte). Infrarode straling van CO2 en waterdamp straalt vanuit de atmosfeer ook terug naar het aardoppervlak maar kan slechts 0,1 mm van het zee-oppervlakte binnendringen. Verderop in het WMO-rapport wordt deze optie ook vermeld: “Dit [de verstoorde energiebalans, red.] is ook in verband gebracht met een toename van de geabsorbeerde zonnestraling, als gevolg van verminderde reflectie door wolken en zee-ijs.”

Waarom is de aarde meer zonlicht gaan vasthouden? Goede vraag! Daarover buigt de wetenschap zich. In een eerder artikel bij Indepen wezen we al op de uitbarsting van de Hunga Tonga vulkaan die waarschijnlijk een grote invloed heeft gehad op de spectaculaire opwarming die we zagen in 2023 en 2024. Ook daar speelde meer zonlicht in de oceanen een belangrijke rol. Maar de trend naar meer vastgehouden zonlicht speelt al langer. Minder wolken is een waarschijnlijke reden. Een afname van luchtverontreiniging (dat weerkaatst zonlicht) kan ook meespelen. Dit is nog een puzzel voor de wetenschappers.

Badkamer

Maar wat de WMO onderbelicht houdt is dit: de oceanen zijn warmer dan de lucht erboven en volgens de tweede hoofdwet van de thermodynamica kan warmte alleen stromen van warm naar koud. We weten dit allemaal: als je in bad bent geweest en je laat het water staan, dan heeft het de volgende morgen dezelfde temperatuur als de lucht in de badkamer.

De oceanen warmen dus op doordat er meer zonlicht binnendringt. De oceanen warmen vervolgens de lucht erboven op en via wind zal er ook opwarming optreden op land (met name in de kustgebieden). Waar in het verhaal komen de broeikasgassen nog aan bod? Vrijwel niet! Boven zee richten de broeikasgassen vrijwel niets uit. De klimaatwetenschap probeert nu met enige wanhoop hun broeikasverhaal overeind te houden. Hoe? Door te stellen dat dankzij de broeikasgassen in de atmosfeer de lucht boven de oceanen relatief warmer zal zijn en dat daardoor de warmtestroom vanuit de oceanen naar de lucht getemperd zal worden. Dit is de marginale rol die er nog overblijft voor CO2. Uiteraard vermeldt het WMO-rapport dit niet, maar het is de ultieme consequentie van hun eigen observaties.

Haken en ogen

Er zitten echter nog meer haken en ogen achter het verhaal van de WMO. De WMO, maar ook het IPCC (klimaatpanel van de Verenigde Naties) claimen dat ze de stralingsbalans van de aarde met hoge mate van precisie kunnen meten. Een onlangs gepubliceerde paper van een groep Amerikaanse en Australische onderzoekers (Nederlands persbericht erover hier bij Clintel) over met name het netwerk van boeien (ARGO) stelt echter dat de onzekerheden rond de stralingsbalans van de aarde een factor tien groter zijn dan gerapporteerd door de klimaatgemeenschap. Volgens hen betekent het dat claims als “hoogste ooit” en “versnelt” helemaal niet te maken zijn (de onzekerheden staan dat niet toe). Ook vermelden ze dat de NASA-satellietmetingen (Ceres) aangepast worden aan de uitkomsten van het ARGO-netwerk. Daarmee zijn het geen onafhankelijke metingen van elkaar en kunnen dus ook niet opgevoerd worden als afzonderlijk bewijs voor de disbalans van de aarde.

Extremen

Hoe mooi het ook is dat deze meetcampagnes bestaan (ze moeten ook zeker voortgezet worden), de metingen roepen vooralsnog meer vragen op dan dat ze duidelijke antwoorden geven. En als we al iets lijken te kunnen leren van de afgelopen twintig jaar aan metingen, dan is het dat de aarde meer zonlicht lijkt vast te houden, om onduidelijke redenen.

Het is volkomen misplaatst om aan de hand van de onzekere metingen van de stralingsbalans van de aarde te gaan roepen dat het 2 voor 12 is. Toch is dat precies wat de VN doet (natuurlijk). “Het mondiale klimaat bevindt zich in een noodtoestand. Planeet Aarde wordt over haar grenzen geduwd. Elke belangrijke klimaatindicator staat op rood”, zei VN-secretaris-generaal António Guterres.

Uiteraard worden ook de extremen weer van stal gehaald. “Ons weer wordt steeds extremer. In 2025 hebben hittegolven, bosbranden, droogte, tropische cyclonen, stormen en overstromingen duizenden levens geëist, miljoenen mensen geraakt en miljarden euro’s aan schade veroorzaakt”, aldus Celeste Saulo. Dit is pure desinformatie van de WMO en de VN. Ja, extreem weer veroorzaakte ook in 2025 schade en slachtoffers, maar zoals eerder gepubliceerd bij Indepen is het aantal slachtoffers door extreem weer al decennialang spectaculair aan het dalen. Wat betreft schade was 2025 een beneden gemiddeld jaar, zoals de Amerikaanse onderzoeker Roger Pielke Jr op zijn substack-pagina laat zien.