Hoe Europa zijn eigen energiezekerheid ondermijnde
Europa heeft in de afgelopen decennia bewust gekozen om kernenergie af te bouwen, maar die keuze blijkt nu verstrekkende gevolgen te hebben. Nieuwe analyses laten zien hoe een andere koers – met meer kernenergie – de energiezekerheid had kunnen versterken, de afhankelijkheid van import had kunnen verminderen en de CO2-uitstoot aanzienlijk had kunnen verlagen. De onthullende cijfers achter deze Europese blunder.
Ursula von der Leyen: Europa heeft een strategische fout gemaakt. Bron: ChatGPT
Roger Pielke Jr.
Datum: 20 maart 2026
Op 10 maart kondigde Ursula von der Leyen, voorzitter van de Europese Commissie, tijdens de 2026 Nuclear Energy Summit in Parijs aan:
“Het was een strategische fout van Europa om een betrouwbare, betaalbare bron van emissiearme energie de rug toe te keren.”
Ze verwees naar kernenergie en merkte op dat in 1990 een derde van de Europese elektriciteit afkomstig was van kernenergie en dat dit vandaag de dag ongeveer 15 procent is: “Deze afname van het aandeel van kernenergie was een keuze.”1
Die keuze roept een vraag op: wat zou er zijn gebeurd als die keuze anders was gemaakt? Meer specifiek, hoe zou de energiemix van de EU er vandaag de dag hebben uitgezien als de Unie zich in plaats daarvan had ingezet voor een toekomst op basis van kernenergie?
Vandaag bekijk ik deze vraag vanuit een kwantitatief perspectief. Ik presenteer twee alternatieve (‘contrafeitelijke’) scenario’s uit het begin van de jaren 2000, op het hoogtepunt van het kernenergieverbruik in de EU-27. In het eerste alternatieve scenario ga ik ervan uit dat Europa, in plaats van zijn kerncentrales te verminderen, koos voor een traject van bescheiden groei. Het tweede contrafeitelijke scenario gaat ervan uit dat Europa terugkeerde naar het tempo van de uitbreiding van kerncentrales (voornamelijk in Frankrijk) van ~1970 tot ~1990, waarbij elk jaar ongeveer 7 nieuwe reactoren in gebruik werden genomen.
De kerncentrales van de EU-27 zijn in de jaren zestig in gebruik genomen. Halverwege de jaren negentig waren er 136 reactoren in meer dan 50 verschillende kerncentrales, grotendeels aangestuurd door het door de Franse staat geleide bouwprogramma. Tussen 1975 en 1990 werden 52 nieuwe reactoren aangesloten op het Franse elektriciteitsnet, een van de meest succesvolle uitbreidingen van kernenergie in de geschiedenis.
En toen veranderde de rugwind in tegenwind.
Bulgarije en Litouwen sloten centrales als voorwaarde voor toetreding tot de EU. Duitsland legde onmiddellijk na Fukushima in maart 2011 acht reactoren stil en sloot zijn laatste reactor in april 2023. Zweden sloot vier van zijn twaalf commerciële reactoren. Frankrijk begon zijn inzet voor kernenergie terug te schroeven. In 2024 telde de EU-27 nog 100 reactoren. Het verbruik van kernenergie was gedaald van een piek van 10,1 exajoule (EJ) in 2004 naar 7,1 EJ.
Ondertussen bleef het gasverbruik hoog en bedroeg het verbruik van steenkool – hoewel dalend – in 2024 nog steeds iets minder dan 5 EJ. De onderstaande figuur toont het verbruikstraject van alle drie in de EU-27 voor deze eeuw.
Om te onderzoeken hoe het energietraject van Europa er anders had kunnen uitzien, bekijk ik zoals gezegd twee alternatieve scenario’s.
Scenario 1 — De daling omkeren (Reverse the Decline). Het kernenergieverbruik in de EU-27 daalde met 0,096 EJ per jaar van 2000 tot 2024. Wat als het in plaats daarvan met hetzelfde tempo was gegroeid? Uitgaande van 9,4 EJ in 2000 en met een toename van 0,096 EJ per jaar zou kernenergie in 2024 11,7 EJ hebben bereikt — ongeveer 155 operationele reactoren. Dit scenario resulteert in een toename van het kernenergieverbruik in de EU-27 van 4,6 EJ ten opzichte van wat er daadwerkelijk is gebeurd.
Scenario 2 — Herhaal de uitbreiding (Repeat the Buildout). Tussen 1970 en 1990 groeide het nucleaire verbruik in de EU van 0,18 EJ naar 7,95 EJ — een stijging van 0,39 EJ per jaar. Wat als datzelfde groeipercentage zich vanaf de piek in 2004 had voortgezet? In 2024 zou de EU dan ongeveer 238 reactoren hebben gehad die 17,9 EJ produceerden. Dat zou hebben geresulteerd in een toename van 10,8 EJ ten opzichte van wat er daadwerkelijk is gebeurd — ongeveer een verdubbeling van het kernenergieverbruik ten opzichte van de piek in 2004. Dit scenario zou een politieke inzet hebben vereist vergelijkbaar met die van Frankrijk in de jaren zeventig, waarbij jaarlijks ongeveer zeven nieuwe reactoren in gebruik zouden zijn genomen.
De onderstaande figuur toont de volledige geschiedenis van het reactorpark van de EU-27 naast beide contrafeitelijke trajecten.
De volgende vraag die we moeten stellen is: wat had deze contrafeitelijke nucleaire opwekking kunnen vervangen?
Ik wijs de extra nucleaire output van beide contrafeitelijke scenario’s toe aan: (1) Russisch pijpleidinggas, (2) LNG uit Qatar, en (3) EU-steenkool. De onderstaande tabel toont waar de EU-gasimporten in 2024 vandaan kwamen. Mijn analyse beschouwt 2024 eenvoudigweg als een momentopname en gaat simpelweg uit van een EJ-voor-EJ-vervanging.2
De resultaten van de vervanging worden weergegeven in de onderstaande tabel. In beide scenario’s worden zowel Russisch pijpleidinggas als LNG uit Qatar volledig vervangen. In het meer bescheiden scenario wordt ook 66% van het steenkoolverbruik vervangen, en in het uitbreidingsscenario wordt alle steenkool vervangen.
Het contrafeitelijke nucleaire verschil in het Reverse the Decline-scenario bedraagt 4,6 EJ, meer dan drie keer de gecombineerde invoer uit Rusland en Qatar van 1,5 EJ. Wat de hoeveelheid energie betreft, had de EU-27 deze invoer kunnen elimineren.
Reverse the Decline vervangt vervolgens nog eens twee derde van de EU-steenkool, waardoor er ongeveer 1,6 EJ overblijft, geconcentreerd in Duitsland en Polen. ‘Repeat the Buildout’ elimineert alle EU-steenkool en heeft nog steeds 4,6 EJ aan overtollige capaciteit.
De onderstaande tabel toont de implicaties van de contrafeitelijke scenario’s voor de CO2-uitstoot van de EU-27 — die in 2024 ~15% tot ~21% lager zou zijn dan in werkelijkheid. Naast een strategische fout, kost het afstappen van kernenergie de EU-27 ook veel in termen van een andere prioriteit van de EU: emissiereducties.
De onderstaande grafieken tonen het energieverbruik van de EU-27 in de beide contrafeitelijke scenario. De werkelijke cijfers voor kernenergie, gas en steenkool tot en met 2024 worden weergegeven; de stippellijnen van de contrafeitelijke scenario’s wijken af van de piek in 2004, in overeenstemming met de hierboven beschreven vervangingsvolgorde.
Ursula von der Leyen heeft volkomen gelijk dat de keuze van Europa om de afhankelijkheid van kernenergie te verminderen, een strategische fout was. Die keuze heeft ook de Europese inzet voor verregaande decarbonisatie drastisch vertraagd. De hierboven besproken contrafeitelijke scenario’s maken dat duidelijk.
Het Europese energiebeleid van de afgelopen vier jaar werd bepaald door twee crises: over Russische gas na de invasie van Oekraïne in 2022, en de verstoringen van de aanvoer uit het Midden-Oosten in 2026 met hun domino-effecten op de gasprijzen. Deze crises hadden voorkomen kunnen worden, of op zijn minst sterk afgezwakt.
In heel Europa groeit het besef dat de keuzes met betrekking tot kernenergie verkeerd waren. Von der Leyens garantie van 200 miljoen euro ter ondersteuning van kleine modulaire reactoren is een begin om weer op koers te komen, en de EU begint niet vanaf nul. Het herstel zal echter nog wel even duren.
Bronnen: Alle gegevens over verbruik en gashandel in dit bericht zijn afkomstig uit de Energy Institute Statistical Review of World Energy. Het aantal reactoren is samengesteld op basis van door IAEA PRIS gedocumenteerde sluitingen/openingen. Cijfers door de auteur met behulp van Claude AI.
The Honest Broker
Betalende abonnees van The Honest Broker hebben toegang tot een spreadsheet met alle gegevens uit dit bericht. Abonneer je op de Substack van Roger Pielke Jr. om deze te bekijken.
Noten
- Het is vermeldenswaard dat Von der Leyen in 2011 minister (van Arbeid en Sociale Zaken) was in het kabinet van bondskanselier Angela Merkel, toen Duitsland het noodlottige besluit nam om kernenergie af te bouwen. Destijds zei ze: “We moeten daarom afscheid nemen van oude zekerheden.” Politici zouden hun standpunten moeten bijstellen op basis van nieuwe informatie en geleerde lessen.
- Enkele kanttekeningen: deze contrafeitelijke scenario’s zijn eenvoudige maatstaven. De vervangingsanalyse gaat uit van aanvullende nucleaire vervangingen voor fossiele brandstoffen in een strikte volgorde van prioriteit die ik heb opgelegd, wat uiteraard een vereenvoudiging is. In de praktijk zou de vervanging rommeliger zijn geweest en ongelijk verdeeld over de lidstaten. Het bouwtempo van 1970–1990, dat in Repeat the Buildout wordt gebruikt, zou waarschijnlijk een gecentraliseerd, door de staat geleid industrieel programma hebben vereist dat politiek wellicht niet haalbaar is.
meer nieuws
Lees die Nieuwe Kies Wijzer Klimaat!
Ontdek hoe politieke partijen écht denken over energie en klimaat in deze praktische en nuchtere gids van Maarten van Andel vol verrassende inzichten.
De groene terugslag is een feit: Groot-Brittannië kan zich niet zowel Net-Zero als democratie veroorloven
De democratie is in gevaar door de voortdenderende anti-CO2-trein. Er is een grote en groeiende onvrede in de Britse samenleving door de gevolgen van het gevoerde Net-Zerobeleid. Niet alles is verloren, maar er zullen duidelijke keuzes gemaakt moeten worden, aldus Maurice Cousins.
Energie-expert Dr. Lars Schernikau: Wind- en zonne-energie maken elektriciteit duur
Batterijen op netwerkschaal zijn niet de oplossing: ze zijn duur, gaan niet lang mee en zijn schadelijk voor het milieu.
