Interview Roger Pielke jr. over klimaatalarmisme en klimaatbeleid

De klimaatonderzoeker die in de vuurlinie terechtkwam

Een van de meest onafhankelijke stemmen in het klimaatonderzoek lijkt eindelijk zijn moment te beleven, na jarenlang in de kou te hebben gestaan. “Ik heb geleerd dat ze me niet kunnen ‘cancelen’,” zegt onderzoeker Roger Pielke jr. De “ijzeren wet” van het klimaatbeleid die hij vijftien jaar geleden formuleerde, begint zich nu te manifesteren.

Een zwart schaap in het klimaatonderzoek

Beschouw de volgende uitspraken:

• “Klimaatverandering is een serieus probleem.”
• “Als het VN-klimaatpanel niet bestond, zouden we het moeten uitvinden.”

Emeritus hoogleraar Roger Pielke jr. herhaalt deze zinnen al decennia tegen iedereen die wil luisteren. In zijn onderzoek verwijst hij voortdurend naar de wetenschappelijke werkgroepen van het IPCC. Toch werd hij jarenlang door het klimaatestablishment beschouwd als een zwart schaap.

Een verklaring is dat Pielke zegt wat het onderzoek daadwerkelijk laat zien — inclusief wat uit de IPCC-beoordelingen naar voren komt — en dat is in invloedrijke kringen niet populair. Degenen die alarm slaan over klimaatverandering vertellen vaak een heel ander verhaal.

Van IPCC-rapport tot oneliner

Het lijkt een beetje op het kinderspelletje “telefoon”. De boodschap in de droge pagina’s van een rapport wordt eenmaal vereenvoudigd wanneer zij terechtkomt in de Summary for Policymakers, een tweede keer wanneer zij verandert in een persbericht, en een derde keer wanneer zij wordt omgevormd in oneliners voor de camera door VN-secretaris-generaal António Guterres. Dat laatste is meestal wat het nieuws haalt en door het grote publiek wordt geconsumeerd.

Guterres heeft uitspraken gedaan als “de mensheid staat op rood alarm” en dat “het aantal weergerelateerde rampen sinds de jaren zeventig is vervijfvoudigd” — beweringen waarvoor geen steun te vinden is in het onderzoek dat door zijn eigen organisatie wordt gecoördineerd.

De ijzeren wet van het klimaatbeleid

Pielke leverde nog een andere bijdrage aan ons begrip van klimaatpolitiek, eentje die activisten irriteert als een steentje in de schoen. In zijn boek The Climate Fix uit 2010 introduceerde hij wat hij de “ijzeren wet van het klimaatbeleid” noemde: wanneer klimaatbeleid botst met het welzijn van burgers, wint het welzijn altijd.

Slecht nieuws voor wie een onmiddellijke omvorming van het energiesysteem wil — maar een stelling die steeds meer door bewijs wordt ondersteund.

Die “ijzeren wet” lijkt nu haar historische moment te beleven, zoals verderop zal blijken.

Expertise in extreem weer

Roger Pielke jr. is geen natuurkundige en claimt niet meer te weten dan anderen over broeikasgassen of de rol van menselijke emissies in de opwarming van de aarde. Maar hij is wel wereldwijd toonaangevend op twee terreinen: extreem weer en klimaatscenario’s.

Sinds Al Gore in 2006 alarm sloeg met zijn invloedrijke film An Inconvenient Truth, is extreem weer hét symbool geworden van klimaatalarmisme. De claim luidt dat opwarming het weer steeds gevaarlijker maakt. Maar wat Pielke en zijn collega’s laten zien — en wat ook uit IPCC-rapporten blijkt — is dat er geen bewijs is dat orkanen, stormen, droogtes, overstromingen, tornado’s, hagel of blikseminslag nu vaker voorkomen.

Hittegolven komen wél vaker voor doordat de gemiddelde temperatuur is gestegen, en hevige neerslag is in de meeste regio’s toegenomen. Verder zijn er geen robuuste trends.

Hoe beleid tot stand komt

Pielke benaderde het klimaatvraagstuk aanvankelijk vanuit de politicologie, al was hij goed ingevoerd in de atmosferische wetenschap. Zijn vader, Roger Pielke sr., was een vooraanstaand atmosfeeronderzoeker. Eind jaren tachtig werkte Pielke jr. als programmeur bij NCAR, het Amerikaanse National Center for Atmospheric Research in Colorado.

“Ik hoorde wetenschappers zeggen: ‘Als politici de wetenschap maar zouden begrijpen, zou de wereld er beter uitzien.’ Dus wilde ik leren hoe beleid wordt gemaakt,” zegt hij via een videoverbinding vanuit zijn huis in Boulder, Colorado.

Later werkte hij tijdens een masteropleiding in openbaar bestuur enige tijd voor de wetenschapscommissie van het Amerikaanse Huis van Afgevaardigden.

“Toen hoorde ik beleidsmakers zeggen: ‘Als wetenschappers de politiek maar zouden begrijpen, zou de wereld er beter uitzien.’ Dat was het moment waarop ik besefte dat het interessanter was om wetenschap en politiek met elkaar te verbinden dan me op één van beide te richten.”

Hij promoveerde in beleid voor wetenschap en technologie. Zijn postdoctorale onderzoek richtte zich op extreem weer, vooral orkanen en overstromingen — werk dat hem later bekendheid zou geven.

Van Newsweek naar de academie

Aanvankelijk verbond hij onderzoek naar extreem weer niet aan klimaatverandering. Maar een Newsweek-cover uit januari 1996 — Blizzards, Floods and Hurricanes: Blame Global Warming — bracht daar verandering in.

Die cover van Newsweek uit 1996 – deze week 29 jaar geleden.

Uiteindelijk werd hij hoogleraar aan de University of Colorado. Vanuit die positie publiceerde hij samen met collega’s een reeks veel geciteerde wetenschappelijke artikelen.

“De resultaten waren niet altijd populair bij klimaatactivisten, maar het was altijd degelijk werk.”

Later richtte Pielke zich op het omstreden terrein van klimaatscenario’s — projecties van toekomstige emissies en hun gevolgen.

“Het is een van de belangrijkste verhalen binnen de hele klimaatwetenschap.”

Het best bewaarde geheim

Samen met collega Justin Ritchie liet Pielke zien hoe een onrealistisch emissiescenario — RCP 8.5 — systematisch verkeerd werd gebruikt. Dat scenario ging ervan uit dat het kolengebruik tegen 2100 zou verviervoudigen tot zelfs zes keer het huidige niveau. In werkelijkheid was het wereldwijde kolengebruik al dicht bij zijn piek toen dit scenario rond 2010 werd geïntroduceerd.

Toch werd RCP 8.5 vreemd genoeg gepresenteerd als “business as usual” — het pad dat we zouden volgen als er geen drastische maatregelen werden genomen.

“Ik noem het het best bewaarde geheim in het klimaatdebat. Veel politici en journalisten zijn geschokt wanneer ze beseffen hoe afhankelijk alle projecties zijn van deze scenario’s, en hoe verouderd die in werkelijkheid zijn.”

Tegenreactie en ballingschap

Na verloop van tijd werd binnen klimaatkringen bekend dat er in Colorado een hoogleraar was die niet-alarmistische bevindingen verspreidde. Rond 2008 besloot de progressieve organisatie Center for American Progress dat Pielke moest worden bestreden. Later bleek dat deze campagne werd gefinancierd door de miljardair en milieuactivist Tom Steyer.

De grote klap kwam in 2013. Pielke werd opgeroepen om voor het Congres te getuigen over klimaatverandering. Hij beschreef rustig wat hij wist over extreem weer. De video ging viraal en kreeg enorme aandacht.

Kort daarna werd een congresonderzoek gestart, zogenaamd omdat hij mogelijk zou zijn omgekocht door de olie-industrie — een volledig ongefundeerde beschuldiging die snel werd verworpen. Maar de schade was al aangericht. Een Twitter-campagne leidde tot zijn verwijdering van een rol bij Nate Silvers website FiveThirtyEight.

“Zelfs het Witte Huis pikte mij eruit. Dan gaat het snel bergafwaarts,” zegt Pielke.

Hij belandde in een decennium van academische en mediakou. Het dieptepunt kwam toen zijn universiteit weigerde hem te steunen.

“Mensen hoeven het niet met mij eens te zijn, maar academische vrijheid moet iets betekenen. Je moet het recht hebben om onderzoek te doen en te beschrijven wat je ziet.”

Ondanks zijn zichtbaarheid, invloed, studenten en onderzoeksfinanciering werd hij buitenspel gezet.

Een nieuw onderkomen en een kentering in het debat

Uiteindelijk verliet hij zijn leerstoel — een beslissing die goed uitpakte. Hij werd verwelkomd door het American Enterprise Institute (AEI), waar hij sterke steun en veel vrijheid kreeg.

Terugkijkend spreekt hij niet van ‘gecanceld zijn’.

“Wat ik heb geleerd, is dat ze me niet kunnen cancellen. Ik run nu een van de meest gelezen klimaatsubstacks ter wereld. In het nieuwste IPCC-rapport wordt werk van mij en mijn collega’s geciteerd in alle drie de werkgroepen.”

De ervaring gaf hem een dieper inzicht in wat het betekent om een publieke intellectueel te zijn.

“Als je werk impact heeft, maakt het sommige mensen boos. Dat is onvermijdelijk. Dit gaat over mondiaal energiebeleid en economie — er zijn winnaars en verliezers.”

Pielke’s ommekeer valt samen met een bredere verschuiving in het klimaatdebat. Voor het eerst in vele jaren ontstaat er ruimte voor een evenwichtiger discussie over klimaatverandering en de energietransitie.

Invloedrijke commentatoren en politieke leiders hebben — expliciet of impliciet — gesuggereerd dat haast niet nodig is. Half december trok de Europese Commissie haar voorgestelde verbod op benzineauto’s in 2035 terug.

“Ik zou zeggen dat de klimaatbeweging ongeveer een decennium heeft gehad waarin onwerkelijkheid de toon mocht zetten. De werkelijkheid heeft nu hard teruggeslagen.”

Een pragmatischer benadering

Die “terugslag” lijkt sterk op een bevestiging van de ijzeren wet.

Hoewel de nieuwe Amerikaanse regering kritisch staat tegenover klimaatbeleid, benadrukt Pielke dat dit niet simpelweg een Trump-effect is.

“Het is een veel bredere pragmatische houding.”

Peilingen laten zien dat in Duitsland en Zweden het aandeel mensen dat klimaatverandering als het belangrijkste probleem beschouwt in vijf jaar tijd is gedaald — van een duidelijke meerderheid naar een kleine minderheid.

In grote delen van het Westen is de overgang naar fossielvrije energie doorgedrukt voordat stabiele alternatieven beschikbaar waren. Duitsland sloot kerncentrales, terwijl het tegelijk steenkool afbouwde en Russisch gas afsneed. Weinig mensen zijn bereid een boetekleed aan te trekken zolang apocalyptische scenario’s grotendeels theoretisch blijven.

Als er inderdaad een koerswijziging gaande is, hoe zal die eruitzien? Pielke vermoedt dat klimaatverandering geleidelijk naar de achtergrond van de publieke zorg zal verdwijnen.

Hij trekt een historische vergelijking:

“Het beste model dat we hebben is de bevolkingspaniek van de jaren zestig en zeventig. Dat probleem verdween nooit helemaal, maar verdween uit beeld in de jaren tachtig toen de voedselbeschikbaarheid toenam, hongersnood afnam en geboortecijfers daalden.”

“Wanneer klimaatverandering verschuift van ‘apocalyptisch’ naar ‘problematisch’, zal het op dezelfde manier naar de achtergrond verdwijnen.”

Emissies, realiteit en voorspellingen

De emissies zullen blijven dalen, merkt Pielke op. De wereld heeft emissies succesvol losgekoppeld van economische groei. De emissies per eenheid bbp — de koolstofintensiteit — zijn al decennia met één tot twee procent per jaar gedaald.

Volgens hem is het cruciaal om die trend voort te zetten, in plaats van te fixeren op politiek vastgestelde doelstellingen.

Officiële opwarmingsvoorspellingen voor de komende eeuw zijn de afgelopen jaren naar beneden bijgesteld — van vier graden naar ongeveer 2,5 graden, of zelfs lager in sommige beoordelingen. VN-klimaatorganen schrijven dit toe aan het Akkoord van Parijs. Maar Pielke laat zien dat de daling van de koolstofintensiteit al lang vóór Parijs begon en na de inwerkingtreding ervan niet veranderde.

“Parijs heeft misschien tot goede dingen geleid, maar ontkoling hoort daar niet bij.”

“Daarom hebben we onafhankelijke beoordelaars nodig die durven zeggen wanneer iets niet klopt. Als we collectieve beslissingen nemen met beoogde uitkomsten, kunnen we niet zomaar dingen verzinnen.”

Volgens Pielke zijn de prognoses naar beneden bijgesteld vanwege (1) gemeten ontwikkelingen in de energiewereld en (2) het feit dat eerdere projecties simpelweg sterk onrealistisch waren. De meest extreme emissiescenario’s zijn inmiddels stilzwijgend losgelaten.

Politiek tot het einde

Enkele dagen na het interview komt het nieuws naar buiten dat de Trump-regering NCAR wil sluiten — de instelling waar Pielke zijn loopbaan begon. Hij vermoedt dat dit politiek gemotiveerd is.

“De bewering van de regering dat NCAR een broeinest van klimaatalarmisme is, klopt simpelweg niet. Het is een grote onderzoeksorganisatie; klimaatonderzoek vormt slechts een klein deel van het werk. Het lijkt erop dat de overheid met een figuurlijke voorhamer slaat op elke instelling die ook maar enigszins met iets te maken heeft dat aan ‘klimaat’ kan worden gekoppeld.”

Mogelijk speelt ook Trumps afkeer van de gouverneur van Colorado, Jared Polis, een rol, speculeert Pielke.

“Stomme politiek,” schrijft hij.

Hij lijkt aan niemands leiband te lopen.