KNMI weigert het gevallen RCP8.5-scenario te vervangen bij de KNMI-scenario’s

Het IPCC heeft afstand genomen van het omstreden rampscenario RCP8.5, maar het KNMI houdt er voorlopig aan vast. In deze weekendcolumn laat Marcel Crok zien hoe jarenlang met extreme klimaatscenario’s werd gewerkt — en waarom de discussie daarover nog lang niet voorbij is. Het artikel is tevens verstuurd als nieuwsbrief van Clintel. Aanmelden voor de nieuwsbrief kan hier.

Cartoons by Josh

Marcel Crok
Datum: 9 mei 2026

Het was opnieuw een enerverende week. Ik dacht even met de familie van een vakantie te kunnen genieten in Noord-Spanje, maar afgelopen maandag stond er een artikel op de voorpagina van de Volkskrant (opnieuw geschreven door Maarten Keulemans, de journalist die enkele maanden geleden ook het nieuws bracht dat het KNMI onze kritiek op de hittegolven had erkend) met de kop: “Klimaatpanel VN schrapt rampscenario”.

Wie het klimaatdebat een beetje volgt zal meteen weten waar dit op slaat. Het inmiddels beruchte RCP8.5-scenario, dat jarenlang gebruikt is door het IPCC en het KNMI als een business-as-usual-scenario is nu officieel dood verklaard door het IPCC zelf.
De bekende Telegraaf-journalist Wierd Duk zette mij op X in het zonnetje als een journalist die dit al jaren lang riep en erom verguisd werd: “En wie zeiden dit al jaaaaaren geleden en werden uit elk debat geweerd? Juist, mensen als @marcelcrok, @ClintelNED en ook @Simon_Rozendaal.”
En bedankt Wierd! Meteen daarna stroomde mijn inbox vol met felicitaties, vragen en opmerkingen en kon ik aan het werk…

In een artikel voor het platform Indepen (dat tevens op de Clintel-website staat) blik ik net als bij de saga rond de verdwenen hittegolven van het KNMI terug op deze discussie van de afgelopen acht jaar. Want acht jaar geleden al publiceerden Rob de Vos (van de website klimaatgek.nl) en ik een lijvig rapport voor de Groene Rekenkamer (Clintel bestond nog niet eens) met als titel Waarom de KNMI-scenario’s niet zullen uitkomen. In dat rapport schreven we al over RCP8.5 (vet door mij aangebracht):

“Het KNMI omschrijft RCP8.5 als een business-as-usual-scenario, maar dat is anno 2017 niet langer houdbaar. RCP8.5 is echter veel meer een worst case-scenario. Een manier om in 2100 op RCP8.5 uit te komen is bijvoorbeeld dat de wereld dan tien keer zoveel steenkool gebruikt als tegenwoordig. Dat is zeer onwaarschijnlijk. Een recente studie stelt dan ook dat RCP8.5 een onaannemelijk scenario is dat eigenlijk niet meer als referentie gebruikt zou moeten worden voor beleidsstudies.”

Uiteraard – zou ik bijna zeggen – werd dit rapport genegeerd. Maar ook de wetenschappelijke studie waarop wij hierboven doelden werd lange tijd genegeerd door de internationale klimaatgemeenschap. RCP8.5 werd het meeste geliefde scenario onder onderzoekers, juist omdat het zo extreem was en je er dus ‘spectaculaire’ (lees: alarmistische) resultaten mee kon boeken.

Grok (AI tool van platform X) schat dat er sinds de publicatie van dit scenario in 2011 tussen de 110.000 en 120.000 wetenschappelijke artikelen zijn verschenen waarin RCP8.5 of de latere variant SSP5-8.5 gebruikt of genoemd werden. In mijn artikel zeg ik dat RCP8.5 nu dood is maar nog lang niet begraven. Want naar schatting verschijnen er dagelijks nog 25 artikelen met ditzelfde scenario. En zoals ik in de radio 1 podcast Op Zijn Kop van Marianne Zwagerman afgelopen dinsdag zei gebruiken ook banken en centrale banken het scenario voor stress testen (om te bepalen hoe risicovol klimaatverandering is voor de financiële wereld).

RCP8.5 speelde ook een rol in alle prominente klimaatrechtszaken van de afgelopen jaren, van de Urgenda-zaak, Milieudefensie-Shell tot de recente Bonaire-zaak aangespannen en gewonnen door Greenpeace tegen de staat. Kortom, de invloed van dit scenario is extreem verstrekkend, nog altijd!

Klimaatdepressie

Onder normale omstandigheden zou je verwachten dat wetenschappers diep door het stof zouden gaan en hun oprechte excuses zouden aanbieden aan het publiek. Immers, jarenlang werden we met doemscenario’s om de oren geslagen, mensen werden bang gemaakt, psychologen voelden zich geroepen om zich te specialiseren als klimaatpsycholoog om mensen bij te staan die klimaatdepressief waren geworden.

Maar in het klimaatdebat zijn de omstandigheden al lang niet meer normaal en in plaats van excuses krijgen we (het is de arrogantie ten top van de wetenschappers) nieuwe misleidende informatie voorgeschoteld over de reden waarom het RCP8.5-scenario nu is losgelaten. Een veel gehoorde is: dankzij onze inspanningen, dankzij het goedkoper worden van wind en zon, hebben we het scenario van ons afgeschud. Dit zei Detlef van Vuuren van het PBL, een van de onderzoekers die nu met de nieuwe aangepaste scenario’s is gekomen, afgelopen maandag zelf in de Volkskrant. Maar helaas, het klopt niet en de komende week zal ik in een vervolgartikel uitleggen waarom dat zo is (hint: het heeft iets met steenkool te maken). De reden dat het scenario is losgelaten is uitsluitend dat de aannames totaal verkeerd waren en dat kan blijkbaar niet langer ontkend worden.

Reactie KNMI

In het zesde IPCC-rapport in 2021 kondigde deze kentering zich overigens al aan. In ons boek The Frozen Climate Views of the IPCC (Nederlandse versie hier) bespreken we in een uitgebreid hoofdstuk getiteld Extreme Scenarios dat het IPCC zelf ook al aangaf dat RCP8.5 niet langer plausibel was. Dit stond echter verstopt in het rapport en kreeg geen aandacht in de belangrijke Summary for Policy Makers waardoor politici het niet meekregen. Het KNMI besloot de opmerking van het IPCC zelf ook te negeren en gebruikte (tegen beter weten in) RCP8.5 gewoon weer in de KNMI-scenario’s van 2023.

Op de dag van publicatie van die KNMI-scenario’s schreef ik een artikel voor Clintel met als titel: De helft van de nieuwe KNMI-scenario’s kan de prullenbak in.

Je zou dus verwachten dat het KNMI nu het schaamrood op de kaken heeft. Niets is echter minder waar. Vandaag in een artikel van RTLZ geeft het KNMI aan geen enkele noodzaak te zien om hun scenario’s aan te gaan passen: “Ook het KNMI zegt desgevraagd z’n klimaatscenario’s voor Nederland niet op stel en sprong aan te gaan passen. Een nieuw IPCC-rapport laat nog een tijd op zich wachten. Pas daarna komt het KNMI met nieuwe klimaatscenario’s voor Nederland, zoals ook vorige keren na een IPCC-rapport.”

Er zal publieke verontwaardiging en politieke druk nodig zijn om het KNMI in beweging te krijgen. Vanuit Clintel zullen we jullie de komende weken op de hoogte houden en we zullen vervolgartikelen blijven publiceren. Jullie steun is daarbij meer dan welkom.

Marcel Crok, directeur Clintel
marcel.crok@clintel.org

Marcel Crok

Marcel Crok is een Nederlandse wetenschapsjournalist, die sinds een bekroond artikel over de beruchte hockeystickgrafiek in 2005 fulltime schrijft over het klimaatdebat en het klimaatbeleid. Hij publiceerde twee boeken in het Nederlands (De Staat van het Klimaat en was coauteur van het boek Ecomodernisme). Samen met de Britse onafhankelijke onderzoeker Nic Lewis schreef hij een uitgebreid rapport over klimaatgevoeligheid, getiteld A Sensitive Matter.

Hij werd door de Nederlandse regering gevraagd om als deskundige beoordelaar van het IPCC AR5-rapport op te treden. Samen met de Nederlandse klimaatinstituten KNMI en PBL heeft Crok een internationaal discussieplatform opgezet, Climate Dialogue.

In 2019 hebben Crok en emeritus hoogleraar Guus Berkhout de Clintel Foundation opgericht. Zij publiceerden de World Climate Declaration, die inmiddels door meer dan 2000 wetenschappers en deskundigen is ondertekend.

Samen met Andy May en een team van wetenschappers uit het Clintel-netwerk heeft Crok bijgedragen aan het boek The Frozen Climate Views of the IPCC (De starre klimaatvisie van het IPCC), dat door hem is geredigeerd.