Waarom zonne-energie in Duitsland veel duurder is dan steenkool
Hoe meer zonne- en windenergie er wordt ingezet, hoe meer het omringende systeem daardoor verandert en hoe meer kosten er verschuiven naar gebieden die vaak niet direct zichtbaar zijn. Maar die kosten moeten wel in aanmerking worden genomen, zegt energie-expert Lars Schernikau.
Bron: Lars Schernikau
Dr. Lars Schernikau: Energie-econoom, grondstoffenhandelaar, auteur
Datum: 8 mei 2026
Details, waaronder de volledige blog “Rethinking the cost of electricity in a complex energy system”, zijn beschikbaar op www.unpopular-truth.com
We denken dat we de elektriciteitskosten begrijpen. Dat is niet zo.
De meesten van ons geloven dat de vraag naar de kosten van elektriciteit al beantwoord is. We vergelijken technologieën, noemen cijfers per kWh en vertrouwen op een paar bekende maatstaven om te bepalen wat goedkoop is en wat niet. Maar wat als ik je vertel dat die cijfers slechts een deel van het verhaal vertellen?
Al decennialang wordt het debat bepaald door vereenvoudigde maatstaven zoals de Levelized Cost Of Electricity (LCOE). Deze cijfers lijken eenvoudig te communiceren en worden algemeen aanvaard, maar ze richten zich uitsluitend op individuele elektriciteitscentrales en negeren het systeem waarin ze opereren… en dat is van groot belang!
Elektriciteit is geen product
Elektriciteit wordt vaak behandeld als een grondstof of een product. Een eenheid energie die wordt verkocht tegen een prijs per kWh.
In werkelijkheid klopt dit niet, aangezien elektriciteit een dienst is die 24/7/365 op aanvraag wordt geleverd. Daarom moet het betrouwbaar worden geleverd, met de juiste spanning, frequentie, fase en stroomsterkte, elke milliseconde van elke dag. Dat vereist een zeer complex systeem dat bestaat uit opwekking, reservecapaciteit, opslag, transmissienetwerken en stabiliteitsmechanismen.
Zodra je op deze manier naar elektriciteit kijkt, verandert de vraag die gesteld moet worden behoorlijk. We vragen niet langer alleen “wat kost deze technologie?”, maar eerder “wat kost het om het hele systeem te laten werken?” Want wat zou je met elektriciteit doen als deze niet op jouw locatie wordt geleverd, klaar voor gebruik?
Wat de standaardmaatstaven missen
Gangbare maatstaven zoals LCOE zijn nooit ontworpen om vragen op systeemniveau te beantwoorden, aangezien ze de kosten op installatieniveau weergeven, maar balancering, netintegratie, back-up en opslag (systeemkosten) buiten beschouwing laten.
Er bestaan completere benaderingen, zoals de Full Cost of Electricity (FCOE), die trachten rekening te houden met het volledige systeem dat nodig is om betrouwbare elektriciteit te leveren, en wanneer deze bredere kosten in aanmerking worden genomen, begint het beeld te verschuiven.
Zelfs instellingen als de OESO en UNECE erkennen nu dat het vergroten van het aandeel van wind- en zonne-energie de totale systeemkosten kan verhogen (zie de links in de oorspronkelijke blog hier). Niet omdat de technologieën zelf inherent gebrekkig zijn, maar omdat ze extra infrastructuur en ondersteuning vereisen om binnen een stabiel net te functioneren.
De paradox van meer wind- en zonne-energie
Op het eerste gezicht lijkt het uitbreiden van wind- en zonne-energie een rechttoe rechtaan weg naar goedkopere en “schonere” energie… maar systemen gedragen zich zelden zo eenvoudig.
Naarmate hun aandeel toeneemt, beginnen de barsten zichtbaar te worden….
- er is extra balancerings- en back-upcapaciteit nodig
- de netinfrastructuur moet worden uitgebreid en wordt complexer
- opslag wordt een noodzaak en vreet de opgewekte energie op
- de marktwaarde daalt door de dalende capture rate en de lijst gaat maar door…
Zoals u ziet, geldt dus: hoe meer deze technologieën worden ingezet, hoe meer ze het systeem eromheen hervormen en hoe meer kosten verschuiven naar gebieden die vaak niet direct zichtbaar zijn, maar wel in aanmerking moeten worden genomen!
Een systeem onder druk
Laten we eens kijken naar het huidige energiedebat.
Aan de ene kant is er een sterke drang om snel te elektrificeren, met behulp van wind en zon, om de afhankelijkheid van import te verminderen en de uitstoot te verlagen.
Aan de andere kant blijft men vertrouwen op steenkool, gas en andere inzetbare bronnen om de betrouwbaarheid, stabiliteit en leveringszekerheid te handhaven.
Beide perspectieven gaan uit van verschillende aannames over hoe het systeem zich gedraagt en wat het daadwerkelijk kost, maar uiteindelijk lijken steenkool en zijn goed inzetbare ‘vrienden’ de bronnen te zijn waarop we kunnen vertrouwen.
Duitsland als praktijkvoorbeeld
Ondanks aanzienlijke investeringen en een grote uitbreiding van de wind- en zonne-energiecapaciteit blijven de totale systeemkosten hoog en stijgen ze nog steeds. De geïnstalleerde capaciteit overtreft nu ruimschoots de piekvraag, maar het systeem is nog steeds afhankelijk van conventionele opwekking om de betrouwbaarheid te waarborgen.
Hoe lang zullen we dus de impopulaire maar noodzakelijke vraag uit de weg gaan:
Meten we de kosten van elektriciteit op een manier die de werkelijkheid weerspiegelt, of baseren we ons op maatstaven die de belangrijkste factoren over het hoofd zien?
We doen het laatste…
In Duitsland heeft binnenlands bruinkool zelfs de laagste kosten voor het opwekken van elektriciteit, met 40 EUR/MWh excl. CO2 en 120 EUR/MWh incl. CO2. Zoals u hieronder kunt zien, is en blijft zonne-energie het duurst.
Een andere manier om naar kosten te kijken
In mijn nieuwste blog neem ik afstand van het gebruikelijke debat en bekijk ik elektriciteit vanuit een systeemperspectief.
Ik onderzoek:
- de beperkingen van veelgebruikte kostenmaatstaven
- de rol van capture rates bij het begrijpen van marktwaarde
- de vaak over het hoofd geziene systeemkosten van wind- en zonne-energie
- en een vereenvoudigde schatting van de elektriciteitskosten in Duitsland
met als doel het volledige plaatje beter te begrijpen en niet om een perfect getal te geven.
De vraag die het stellen waard is:
Als elektriciteit een systeem is, en geen product…
Als de kosten veel verder reiken dan individuele technologieën…
En als die kosten stijgen naarmate de complexiteit toeneemt…
Dan is de echte vraag niet langer welke technologie het goedkoopst is, maar:
Wat kost het eigenlijk om de lichten aan te houden, betrouwbaar, 24/7/365, jaar na jaar?
Lees de volledige blog en probeer mijn calculator uit die in de blog is gelinkt, om zelf te zien hoe de cijfers zich gedragen.
Dit artikel is een inleiding op de volledige blog en werd voor het eerst gepubliceerd op wattsupwiththat.com op 6 mei 2026
Lars Schernikau
Lars Schernikau, PhD, heeft meer dan twintig jaar ervaring in de wereldwijde energie- en grondstoffenindustrie. Hij begon zijn carrière bij de Boston Consulting Group in de VS en Duitsland, waar hij van 1997 tot 2003 diepgaande expertise opdeed in de internationale kolen-, erts- en staalmarkten. Hij heeft ook drie jaar lang een windmolenpark in Duitsland beheerd, waardoor hij uit eerste hand ervaring heeft opgedaan met de exploitatie van hernieuwbare energie.
Als medeoprichter, aandeelhouder en voormalig lid van de raad van commissarissen van HMS Bergbau AG en IchorCoal NV – internationale grondstoffenmarketing- en mijnbouwbedrijven – is Lars uitgegroeid tot een erkende autoriteit op het gebied van de mondiale energie-economie. Hij is een veelgevraagd keynote speaker op energie- en grondstoffenforums over de hele wereld en adviseert overheden, banken, onderwijsinstellingen en bedrijven over macro-economie, markten en energiebeleid.
Lars is auteur van verschillende boeken, waaronder The Unpopular Truth… About Electricity and the Future of Energy, waarin hij de economische realiteit van de transitie van olie, kolen en gas naar wind, zon, opslag en waterstof onderzoekt. Hij heeft ook uitgebreid geschreven over cokeskolen en thermische kolen, waarmee hij datagestuurde inzichten heeft bijgedragen aan het wereldwijde energiedebat.
meer nieuws
‘Enorme groep roert zich over windturbineplannen in Overijssel’
‘Enorme groep roert zich over windturbineplannen in Overijssel’ De komst van tientallen nieuwe windmolens in Overijssel veroorzaakt flink wat beroering, schrijft RTV Oost. Clintel Foundation Datum: 9 september 2024 Voor een speciale inspreekdag in [...]
Omwonenden starten procedure tegen windturbines
Omwonenden starten procedure tegen windturbines Clintel Foundation Datum: 8 september 2024 Buren van Rijnenburg en Reijerscop (BVRR) zijn een beroepsprocedure gestart tegen het bestemmingsplan en de omgevingsvergunning voor de bouw van drie of [...]
Vergadering over energiebeleid Overijssel vol
Vergadering over energiebeleid Overijssel vol Clintel Foundation Datum: 7 september 2024 Voor een extra vergadering van Provinciale Staten van Overijssel hebben zich zoveel mensen aangemeld, dat de inschrijving is gesloten. Er kunnen simpelweg geen [...]
