De crisis in de Straat van Hormuz onthult een waarheid die veel Europese beleidsmakers hebben genegeerd: de mensheid blijft structureel afhankelijk van olie. Deze realiteit, voor het eerst benadrukt tijdens de oliecrisis van 1973 en versterkt door de crisis van 1979 – veroorzaakt door Iran – wordt nog steeds genegeerd, en zelfs openlijk van de hand gewezen, door bepaalde politieke elites.

Een halve eeuw later blijft de energieonzekerheid met onverminderd grote intensiteit bestaan. Toch benadrukte de Europese Commissie al in 2000 dat het voor de Europese Unie van cruciaal belang was om de energievoorziening veilig te stellen. Aan die waarschuwingen werd echter geen gehoor gegeven, omdat in plaats daarvan prioriteit werd gegeven aan het terugdringen van de CO2-uitstoot en het bevorderen van ‘hernieuwbare’ energie.

Rampzalig

Als voormalig ambtenaar bij het Directoraat-generaal Energie van de Europese Commissie, waar ik 36 jaar werkzaam was, ben ik getuige geweest van niet-aflatende inspanningen om zogenaamde alternatieven voor koolwaterstoffen te promoten en van de rampzalige resultaten daarvan. Toch weigert de EU, ondanks de huidige crisis, te erkennen dat er een dringende behoefte is aan fossiele brandstoffen.

In mei 2023 verklaarde Ursula von der Leyen, voorzitter van de Europese Commissie, dat het op fossiele brandstoffen gebaseerde groeimodel “simpelweg achterhaald” is. De gedeeltelijke blokkade van de Straat van Hormuz legt de ironie van die uitspraak op schrijnende wijze bloot.

Niettemin blijven de meeste politieke leiders simplistisch beweren dat uitbreiding van wind- en zonne-energie ons zal bevrijden van onze afhankelijkheid van de Straat.

Deze visie is niet alleen naïef, maar ook onjuist, aangezien ze voortkomt uit een fundamentele verwarring tussen elektriciteit en energie. Windturbines en zonnepanelen produceren elektriciteit, maar ze genereren geen warmte – de essentiële drijfveer achter industriële processen, transport en verwarming. Vandaag de dag is ongeveer 75% van de primaire energie die in de Europese Unie wordt verbruikt afkomstig van fossiele brandstoffen, terwijl het wereldwijde aandeel op ongeveer 87% blijft. Het is een illusie te geloven dat ‘hernieuwbare’ elektriciteit in de basisbehoeften kan voorzien.

Exorbitante kosten

Behalve dat ze niet in de totale energievraag kunnen voorzien, brengen wind- en zonne-energie ook exorbitante – en goed gedocumenteerde – kosten met zich mee voor consumenten en bedrijven. In plaats van ontoereikende alternatieven na te streven, zou de EU moeten erkennen dat olie nog heel lang onmisbaar zal blijven en haar misleidende ‘groene’ credo moeten loslaten.

De EU moet de koolwaterstoffen produceren die zij nodig heeft, in plaats van te blijven vertrouwen op import. Voorlopig wordt een dergelijke productie belemmerd door wettelijke verboden en politieke keuzes die losstaan van de geopolitieke realiteit. In Frankrijk bijvoorbeeld verbiedt de wet-Hulot de exploitatie van koolwaterstoffen, ondanks het aanzienlijke potentieel van het land op dit gebied.

De rand van Zuid-Amerika, die zich uitstrekt van Noord-Brazilië tot Venezuela, is rijk aan koolwaterstoffen. Guyana, gelegen ten oosten van Venezuela, profileert zich – dankzij Amerikaanse bedrijven – als een olie-eldorado van indrukwekkende omvang.

Zich bewust van deze meevaller, besloot de Braziliaanse president Lula da Silva te beginnen met de exploratie van deze zogenoemde Equatoriale Rand, in openlijke tegenspraak met de eigen retoriek van Brazilië over klimaatbeleid.

Ondertussen blijft Frans-Guyana, hoewel gelegen in het hart van deze veelbelovende zone, verlamd door wettelijke verboden. Een Franse minister probeerde onlangs de kwestie opnieuw aan de orde te stellen, maar president Emmanuel Macron berispte hem.

De Franse onbuigzaamheid ten opzichte van de realiteit, staat in contrast met het Aziatische pragmatisme, dat binnenlandse energieontwikkeling in diverse vormen nastreeft en blijk geeft van geopolitiek inzicht. China, India en Japan hebben al garanties gekregen van de Iraanse Revolutionaire Garde om hun scheepvaart in de Perzische Golf te beschermen.

Nieuw tijdperk

De EU moet erkennen dat de wereld een nieuw tijdperk van energie-geopolitiek is binnengetreden, gevormd door de overvloed aan fossiele brandstoffen, de vastberadenheid van nieuwe spelers die zich in dit veranderende landschap doen gelden, en bovenal de vastberadenheid van opkomende landen om hun toekomst veilig te stellen door middel van overvloedige en betaalbare energie. Dit is de ware les van de Straat van Hormuz.

In deze context blijkt de zogenaamde energietransitie naar wind- en zonne-energie een politieke illusie te zijn die specifiek is voor een EU die op alle fronten onder druk staat. Tijdens de Europese Raad van maart riepen verschillende lidstaten op tot het afschaffen van de koolstofbelasting – vermomd onder het label van het emissiehandelssysteem – en bewerkstelligden zij een herziening van dit mechanisme in de hoop een einde te maken aan economische zelfvernietiging.

De binnenlandse olie- en gasproductie zou op zijn minst een aanzienlijk deel van de koolwaterstoffen kunnen vervangen die de EU uit de Perzische Golf importeert. Het is tijd om af te stappen van simplistische retoriek en een realistische, evenwichtige aanpak te hanteren. Wil de Europese Unie de uitdagingen van de 21e eeuw het hoofd bieden, dan moet zij verstandig gebruikmaken van haar eigen koolwaterstoffen en haar zinloze streven naar decarbonisatie opgeven.