Duurzaam is het probleem, niet de oplossing
Als we nog meer hadden ingezet op duurzame energiebronnen, dan hadden we nu niet zo in de problemen gezeten door de oorlog in Iran. Het is een veelgehoorde stelling. Maar klopt het ook? Marcel Crok stelt dat juist de fixatie op klimaat en CO2 ons in deze problemen heeft gebracht.
(Bron: Shutterstock)
Marcel Crok
Datum: 21 april 2026
“Het gelijk van groene gekkies”, zo heette de column die huiseconoom van de NPO Mathijs Bouman in het FD publiceerde naar aanleiding van de oorlog in Iran. “Het waren juist de groene gekkies en duurzame dromers die gelijk hadden. We hadden veel sneller moeten elektrificeren, met zon, wind, waterstof en batterijen, precies zoals zij zeiden. Dan was Nederland nu minder kwetsbaar geweest.”
Woorden van gelijke strekking waren de afgelopen weken veelvuldig te horen. Van politici als Jetten en Bontenbal en van Kim Putters, voorzitter van de SER. Weerman Gerrit Hiemstra maakte het wel heel bont op zijn Bluesky-account. “Laat ze die hele olie-industrie maar platbombarderen. Dat zal de overstap naar duurzame energie enorm versnellen.” Dat zou veel doden geven, merkte iemand op, waarop Hiemstra antwoordde: “Dat zal het resultaat zijn van klimaatverandering.”
Allen benadrukken ze hetzelfde: hadden we onze energievoorziening nou maar sneller verduurzaamd, dan waren we nu niet zo afhankelijk geweest van olie en gas uit het Midden-Oosten. Het is een voorspelbare reflex van de “groene gekkies”, zoals Bouman ze zelf noemt. Bij het tv-programma Ongehoord Nieuws mocht ik commentaar geven bij deze stelling. Mijn belangrijkste punt: Nederland en Europa zijn juist in de problemen gekomen door ons blind te staren op klimaatverandering en door CO2 als de grote boosdoener daarvoor te zien en verduurzaming met zon en wind als enige oplossing.
Nederland stopte mede daardoor (de aardbevingen speelden uiteraard ook een rol) volledig met de gaswinning in Groningen. Engeland sloot alle kolencentrales, Duitsland sloot alle kerncentrales, België sloot een aantal kerncentrales. Fracking naar schaliegas werd vrijwel overal in Europa verboden. De EU als geheel wint nog maar 5% (!) van haar eigen gas en slechts 10% van haar eigen olie. Voor gas en olie zijn we derhalve zeer afhankelijk geworden van de import, met name vanuit Noorwegen, Rusland, het Midden-Oosten en de VS.
China
Het is overigens een illusie om te denken dat je met zon en wind minder afhankelijk wordt. De grondstoffen en producten voor windmolens en zonnepanelen komen voor het leeuwendeel uit China. Europa ruilt met een shift naar zon en wind simpelweg de ene afhankelijkheid in voor de andere. Een derde, onderbelicht aspect, van zon en wind is dat je voor de productie van windturbines en zonnepanelen behoorlijk wat… fossiele brandstoffen (met name steenkool) nodig hebt. In een fascinerende analyse (“Hernieuwbare energie is niet hernieuwbaar”) laat de Amerikaanse onderzoeker Roger Pielke Jr zien dat bij ambitieus Net Zero-beleid, dat sterk leunt op de uitbreiding van zon en wind, de emissies van broeikasgassen (die gemoeid zijn met zon en wind) kunnen oplopen tot 1540 megaton in 2030 (vergelijkbaar met de gecombineerde uitstoot van Duitsland, Frankrijk en het Verenigd Koninkrijk) en in 2050 zelfs tot 4000 megaton, vergelijkbaar met de huidige jaarlijkse fossiele CO₂-uitstoot van de Verenigde Staten, of ongeveer 10% van de huidige totale wereldwijde energiegerelateerde CO₂-uitstoot.
Schaliegas
Amerika is een van de weinige landen in de wereld die weinig gemerkt hebben van de oorlog in Iran. Amerika is dankzij de daar sinds 2010 ingezette schaliegasrevolutie volledig zelfvoorzienend geworden en houdt zelfs productie over om te kunnen exporteren. Een fragment uit RTL Nieuws uit 2013 geeft de volgende begeleidende tekst: “In Nederland zijn we er nog niet uit: wel of niet boren naar schaliegas. Waterbedrijven waarschuwen voor mogelijke milieuschade. Maar in Amerika wordt juist groot ingezet op nieuwe manieren van boren naar gas of olie. Daar zeggen ze: het maakt ons land rijker en veiliger. Want over een paar jaar importeert de VS geen druppel olie meer uit het Midden-Oosten. En dat heeft gevolgen voor de wereldwijde politiek.” Dat waren nog eens vooruitziende woorden!
Dertien jaar later is Amerika inderdaad rijker en veiliger dan Europa. Wij zijn niet alleen sterk afhankelijk geworden van de import, het energiesysteem dat we zelf zijn gaan bouwen, met een sterke nadruk op elektriciteit afkomstig van zon en wind, is duur en inefficiënt. De ‘groene gekkies’ benadrukken dat de kosten van een zonnepaneel steeds verder gedaald zijn. Wellicht en voor een deel komt dat door de verhuizing van de productie naar China. Maar het gaat niet om de kosten van een paneel, het gaat om de totale kosten van het elektriciteitsnetwerk. En die zijn astronomisch. De bekende Deense milieueconoom Bjorn Lomborg toont geregeld het volgende plaatje dat laat zien dat landen met veel zon en wind altijd hoge elektriciteitsprijzen hebben. Goedkope zon en wind bestaan simpelweg niet.
De belangrijkste reden is dat bij een hoog percentage stroom uit zon en wind vraag en aanbod niet goed op elkaar af te stemmen zijn. Als het voldoende waait en zonnig is produceren landen als Nederland, Duitsland, Engeland en Denemarken al veel te veel stroom. Windturbines moeten worden stilgezet, exploitanten ontvangen daar vergoedingen voor die in Duitsland al oplopen tot een paar miljard euro per jaar. Maar het belangrijkste is dat netbeheerders het net drastisch moeten uitbreiden om de pieken van zon en wind te kunnen opnemen. Daarmee zijn astronomische kosten gemoeid. In Nederland gaf TenneT vorig al toe dat daar ongeveer 200 miljard (!) euro voor nodig is. Onlangs verscheen er echter een rapport van Netbeheer Nederland dat stelt dat de kosten (ze spreken verzachtend over ‘investeringen’) voor de periode 2026-2040 zelfs kunnen oplopen tot 269 miljard euro. Dat is 32.000 euro per huishouden (er zijn 8,4 miljoen huishoudens in Nederland). Dit zijn uitsluitend de kosten voor de infrastructuur en die kosten zijn vooral het gevolg van de enorme pieken aan zon en wind die op het net geplaatst moeten worden. Je krijgt er als burger nog geen kWh aan stroom voor. Geen politicus praat openlijk over deze kosten, die onmogelijk op te hoesten zijn voor het gros van de huishoudens.
Duitsland
Uitgerekend in Duitsland, het land waar de Energiewende op bijna religieuze wijze is doorgevoerd, beginnen prominente politici wel te schuiven. De afgelopen weken deed met name energieminister Katherina Reiche opmerkelijke uitspraken, eerst tijdens een congres in de VS en daarna in een vlammend opiniestuk in de Frankfurter Allgemeine Zeitung (FAZ). Ze zei tijdens een olie- en gasconferentie in Houston (CERAWeek) dat de EU niet rigide aan “100-procent-oplossingen” moet vasthouden. Het is de eerste keer dat een prominente Europese politicus de klimaatdoelen zelf ter discussie stelt.
Niet lang daarna publiceerde ze een uitgebreid opiniestuk in de FAZ met de niet misverstaande kop “Stop met het zelfbedrog in de energiepolitiek!”. “Ja, wind en zon zijn gratis. Maar het totale systeem is dat zeker niet: EEG-kosten, capaciteitsreserve, netreserve, redispatch-kosten, netsubsidies, subsidies voor de verlaging van de energieprijzen – dat alles telt op tot systeemkosten van meer dan 36 miljard euro per jaar. Dat komt neer op 430 euro voor elke Duitser”, aldus Reiche. En: “Een belangrijk feit werd te lang verzwegen: Een energietransitie die de systeemkosten negeert, zal het land ruïneren dat zij pretendeert te zullen redden.” Ik zie onze minister van klimaat en energie, Stientje van Veldhoven, dit nog niet zo snel toegeven in de Volkskrant of NRC.
Aan het einde van haar betoog vatte Reiche het als volgt samen: “Laat ik het hier helder stellen: Ik sta volledig achter de energietransitie. De hernieuwbare bronnen zullen de ruggengraat van onze stroomvoorziening worden. Voor een groot deel zijn ze dat vandaag al. Maar ik blijf realistisch. Klimaatbescherming zonder betaalbaarheid is politiek niet vol te houden. En klimaatbescherming zonder leveringszekerheid is strategisch kortzichtig. We decarboniseren – maar niet ten koste van de-industrialisatie. We moderniseren – maar niet door huishoudens en bedrijven te zwaar te belasten.”
Hier horen we wel weer een echte politicus aan het woord. Hardop zeggen dat ze tegen de Energiewende is zou haar teveel vijanden opleveren. Maar haar analyse is scherp en waterdicht: de route die Duitsland gekozen heeft is doodlopend. Het zijn kleine lichtpuntjes in een periode waarin Europa met haar klimaat- en energiebeleid niets anders doet dan economische zelfmoord plegen. Europa heeft niet meer verduurzaming nodig maar minder en zal net als de VS vanaf 2010 gedaan heeft snel moeten gaan werken aan haar eigen olie- en gasproductie.
Dit artikel werd eerder gepubliceerd op Indepen op 20 april 2026.
Marcel Crok
Marcel Crok is een Nederlandse wetenschapsjournalist, die sinds een bekroond artikel over de beruchte hockeystickgrafiek in 2005 fulltime schrijft over het klimaatdebat en het klimaatbeleid. Hij publiceerde twee boeken in het Nederlands (De Staat van het Klimaat en was coauteur van het boek Ecomodernisme). Samen met de Britse onafhankelijke onderzoeker Nic Lewis schreef hij een uitgebreid rapport over klimaatgevoeligheid, getiteld A Sensitive Matter.
Hij werd door de Nederlandse regering gevraagd om als deskundige beoordelaar van het IPCC AR5-rapport op te treden. Samen met de Nederlandse klimaatinstituten KNMI en PBL heeft Crok een internationaal discussieplatform opgezet, Climate Dialogue.
In 2019 hebben Crok en emeritus hoogleraar Guus Berkhout de Clintel Foundation opgericht. Zij publiceerden de World Climate Declaration, die inmiddels door meer dan 2000 wetenschappers en deskundigen is ondertekend.
Samen met Andy May en een team van wetenschappers uit het Clintel-netwerk heeft Crok bijgedragen aan het boek The Frozen Climate Views of the IPCC (De starre klimaatvisie van het IPCC), dat door hem is geredigeerd.
meer nieuws
Sterk staaltje klimaatalarmisme over zeespiegel
Is de zeespiegel werkelijk veel hoger dan aangenomen, zoals recente berichten suggereren? Een nieuwe studie van Seegers en Minderhoud leidde tot alarmerende krantenkoppen over grotere overstromingsrisico’s langs kusten. In dit artikel bekijken we wat het onderzoek daadwerkelijk laat zien en hoe aannames en rekenmethodes een belangrijke rol spelen in zulke conclusies.
Clintel-ambassadeur Ian Plimer bij Triggernometry: “Klimaatwetenschap is grootste sekte in de wetenschapsgeschiedenis”
Prof. Ian Plimer, Clintel-ambassadeur voor Australië, hield zich niet in tijdens zijn recente interview in de zeer populaire Triggernometry-podcast: “Er is een zeer grote groep mensen die wetenschap gebruikt om oplichting te promoten. Dit is absoluut verlammend voor Westerse landen. Je kunt een industriële samenleving niet runnen op wat zeewind en zonnestralen.”
Kabinet-Jetten: verder op weg naar de afgrond
Het nieuwe kabinet blijft vol inzetten op klimaatdoelen en groene groei. De netcongestie wordt gezien als grootste knelpunt op weg naar het klimaatnirvana. Dat gaat het kabinet oplossen met weer een nieuwe crisiswet. Het motto van het kabinet luidt “Bouwen aan een beter Nederland”, maar volgens Marcel Crok is dit Orwelliaanse Newspeak.
