De reguliere media en beleidsanalisten zijn trager dan luiaards geweest in het besef dat de afschaffing door de Verenigde Staten van de broeikasgaslimieten voor elektriciteitscentrales een ingrijpend keerpunt vormt voor het mondiale energiebeleid. Bovendien blijft, terwijl Washington het industriële gezond verstand terugwint, de belofte van een energiehervorming in Afrika achter, vooral in landen die onderaan of bijna onderaan de lijst van nationaal inkomen staan.

Laten we beginnen met cijfers die door de Wereldbank zijn gepubliceerd. In Mozambique leeft 81% van de bevolking onder de grens van extreme armoede, 2,15 dollar per dag. In Burundi bedraagt dit cijfer 74% en in de Centraal-Afrikaanse Republiek bijna 72%. Malawi behoort tot deze groep met een van de hoogste armoedecijfers op het continent, en de economie van het land begon 2026 met een inflatie van bijna 30% en een overheidsschuld die bijna 91% van het bruto binnenlands product bedroeg.

Zuid-Soedan scoort het laagst op de Human Development Index van de VN. In 2019 kookte meer dan 97% van de bevolking in de Centraal-Afrikaanse Republiek, Zuid-Soedan en Burundi met rookrijk hout, houtskool, mest en gewasafval.

Het Institute for Health Metrics and Evaluation stelde vast dat rook in huishoudens bij Burundezen tot hoge sterftecijfers leidt, en dat vrouwen en meisjes dagelijks vier uur besteden aan het verzamelen van brandstof. In Egypte, waar kookgas op grote schaal wordt gebruikt, zijn dergelijke ontberingen vrijwel onbekend.

Toegang tot energie en armoede

Een van de belangrijkste redenen voor deze armoedecijfers is het gebrek aan toegang tot energie, met name elektriciteit. Sommige statistieken lijken wel afkomstig uit donkere, pre-industriële tijden.

Het elektriciteitsnet van de Centraal-Afrikaanse Republiek draait op de waterkracht van één waterweg. Het Boali-complex aan de Mbali-rivier – drie eenheden met een totaal vermogen van minder dan 39 megawatt – produceert veel minder dan één moderne kolencentrale, die doorgaans 1.000 megawatt of meer opwekt. Van de 5 miljoen inwoners van het land hebben er 4,3 miljoen geen elektriciteit.

Het gehele nationale elektriciteitsnet van Burundi produceerde in 2025 minder dan 167 megawatt, zelfs met een recente uitbreiding van bijna 50 megawatt. De nationale toegang tot elektriciteit ligt onder de 12%. De 14 miljoen inwoners van Burundi zijn afhankelijk van een systeem dat nauwelijks voldoende is voor één enkel Amerikaans winkelcentrum.

De geïnstalleerde capaciteit van Zuid-Soedan bedroeg in 2023 ongeveer 214 megawatt, waarvan ongeveer de helft werkte.

Waarom is er zo weinig betrouwbare stroom op plaatsen waar dit het hardst nodig is? Follow the Money. De Wereldbank is meer dan tien jaar geleden gestopt met het financieren van steenkool. Vervolgens zou zij na 2019 stoppen met het verstrekken van leningen voor de upstream-sector van olie en gas.

In september 2019 verklaarde Akinwumi Adesina, president van de Afrikaanse Ontwikkelingsbank, tijdens de VN-klimaattop dat steenkool tot het verleden behoorde en dat zijn bank zich daaruit terugtrok, een belofte die de bank nooit formeel in haar beleid heeft vastgelegd, maar die zij in de praktijk wel heeft toegepast.

Vijaya Ramachandran van het Breakthrough Institute zegt dat algemene verboden op de financiering van fossiele projecten de armoede bestendigen. Klimaatverandering aanpakken en armoede negeren is “volstrekt immoreel”, zegt ze. “De gemiddelde Ethiopiër verbruikt slechts 130 kilowattuur elektriciteit per jaar, ongeveer evenveel als de gemiddelde persoon in de Verenigde Staten in vier dagen verbruikt.”

Mevrouw Ramachandran is geen “klimaatscepticus”, maar een econoom die weet wat er gebeurt in een kliniek die onvoldoende elektriciteit heeft om haar medicijnen gekoeld te bewaren.

NJ Ayuk van de African Energy Chamber brengt de technische argumenten naar voren. Om een einde te maken aan energiearmoede, zegt hij, zijn alle beschikbare middelen nodig, waarbij steenkool en olie tot de middelen behoren die “elk een rol te spelen hebben”. Aan de Afrikanen vertellen dat ze het met wind- en zonne-energie moeten doen, terwijl rijke landen hun eigen kolencentrales weer opstarten, is “oneerlijk en onrechtvaardig”, zegt hij.

Afrikaanse regeringen zouden moeten eisen dat de Afrikaanse Ontwikkelingsbank en de Wereldbank de financiering voor fossiele brandstofcentrales en voor de infrastructuur om deze aan te sluiten op consumenten, herstellen. Dit is het absolute minimum dat nodig is om de meest wanhopige bewoners van het continent uit de armoede te helpen.