Daar was opeens de volgende opmerkelijke draai. Ursula von der Leyen, president van de Europese Commissie, gaf tijdens de Nuclear Energy Summit nabij Parijs toe dat de afbouw van kernenergie een ‘strategische fout’ is geweest. Waar doet dat aan terugdenken? Inderdaad, exact dezelfde woorden gebruikte Bondskanselier Friedrich Merz begin januari tijdens een voordracht in Duitsland (Indepen berichtte daar destijds ook over). Dit zei Von der Leyen: “Het afbouwen van het aandeel kernenergie was een keuze. Ik geloof dat het voor Europa een strategische fout was om een betrouwbare, betaalbare bron van energie met lage uitstoot de rug toe te keren.”

Dit is een draai van jewelste. Denk eens terug aan al die keren dat Eurocommissaris Frans Timmermans, verantwoordelijk voor de Green Deal, het ambitieuze programma waarmee de EU CO2 wil reduceren, zich uitliet over kernenergie. Hij noemde het in 2020 in een interview met NRC “niet duurzaam en bovendien hartstikke duur”. Hij verdedigde schoorvoetend de beslissing om kernenergie het label ‘groen’ te geven in de zogeheten EU Taxonomy (het classificatiesysteem voor duurzame investeringen), maar uitsluitend onder strenge voorwaarden en hij zag het uitsluitend als een overgangsvorm op weg naar een samenleving die volledig draait op ‘hernieuwbare’ energiebronnen, met name zon en wind.

Onomkeerbaar

In Duitsland waren de woorden van Von der Leyen uiteraard het gesprek van de dag. Merz zelf zei nu dat hij de kernuitstap “betreurt”, maar dat die wat hem betreft “onomkeerbaar” is en hij voegde er aan toe: “zo is het nu eenmaal.” De Duitse milieuminister Carsten Schneider (SPD) sprak er juist schande van en noemde eventuele nieuwbouw van kerncentrales een “achterwaartse strategie” en een “doodlopende weg”. Volgens Schneider zal die “achterwaartse strategie bestaan uit nieuwe subsidies voor kerncentrales.”

Professor Fritz Vahrenholt, de Duitse ambassadeur van stichting Clintel (en ooit politiek actief bij de SPD), merkte bij Welt-TV op dat Von der Leyen minister van Arbeid was in 2011 toen Angela Merkel na de ramp in Fukushima hals over kop besloot dat alle Duitse kerncentrales dicht zouden gaan. “Dat heeft ons sindsdien 600 miljard euro gekost en geleid tot de hoogste stroomprijzen en een massale de-industrialisatie.” Schneider toont, met zijn opmerking dat stroom uit zonne- en windenergie goedkoper is, volgens Vahrenholt aan dat hij er geen verstand van heeft. “We zijn twintig miljard euro per jaar kwijt aan subsidies voor zon en wind. Met dat geld zouden we elk jaar twee kerncentrales kunnen bouwen en tachtig jaar lang betrouwbare, goedkope stroom hebben. Beste kameraad Schneider: stoor in ieder geval onze buren niet als zij kerncentrales van de volgende generatie bouwen. Wij zullen nog eens smeken om die stroom.”

De reacties van de Duitse politici lijkt sterk op wat we de afgelopen weken in Nederland horen vanuit de politiek over de gasvelden in Groningen. Ook daar viel het woord onomkeerbaar, terwijl steeds meer energiedeskundigen, gezien de oorlog in Iran, juist pleiten voor het beschikbaar houden van Gronings gas, al is het maar voor noodgevallen. In Nederland worden de gasputten volgestort met beton om de winning definitief onmogelijk te maken. Maar dat proces is nog niet afgerond en kan dus wel degelijk teruggedraaid worden.

In Duitsland is de situatie vergelijkbaar bij de kerncentrales. Ze zijn weliswaar allemaal dicht, maar uit een onderzoek vorig jaar van de Amerikaanse Radiant Energy Group, gepresenteerd tijdens het Anschalt Congres (omtrent heropstarten kerncentrales) in Berlijn, blijkt dat negen centrales ‘gered’ kunnen worden van de sloop, als de politieke wil er zou zijn. Zover is Merz blijkbaar nog niet, hij wil gascentrales bouwen.

Renaissance

Von der Leyen erkende in haar speech dat er sprake is van een wereldwijde renaissance van kernenergie en zei dat Europa daar deel van wil uitmaken. Ze lijkt echter vooral te doelen op nieuwe types kerncentrales waaronder de small modular reactors. Die zijn nog in ontwikkeling.

In een fascinerend artikel op zijn Substack-pagina The Honest Broker laat de Amerikaanse onderzoeker Roger Pielke Jr. met wat eenvoudige berekeningen zien hoezeer de EU de afgelopen decennia de plank heeft misgeslagen met haar energiebeleid, dat er hoegenaamd op gericht was om CO2 te reduceren. Hij werkt daarbij met twee scenario’s. In het eerste scenario zet hij de afname aan kerncentrales in Europa tussen 2000 en 2024 om in een even sterke toename. In het tweede scenario groeit het aantal kerncentrales even sterk als in de periode tussen 1970 en 1990, toen Frankrijk in rap tempo meer dan 50 centrales bouwde.

In zwart het aantal opererende kerncentrales in Europa. Bron: Roger Pielke Jr.

Vervolgens bekijkt hij in hoeverre Europa met die scenario’s onafhankelijk had kunnen worden van Russisch gas en LNG uit Qatar en in hoeverre het gebruik van steenkool teruggedrongen had kunnen worden. Onderstaande tabel geeft de resultaten weer.

In beide scenario’s zouden we helemaal geen gas uit Rusland en Qatar meer nodig hebben gehad. In scenario 1, met lichte groei in kernenergie, zou ook 66 procent van het steenkoolgebruik zijn teruggedrongen en in scenario 2 zelfs ál het steenkoolgebruik. Er zou dan zelfs nog energie overblijven om ongeveer 129 miljard kuub gas te vervangen. Nederland gebruikt jaarlijks zo’n 30 tot 35 miljard kuub aardgas.

Uiteraard hebben de sommetjes ook grote consequenties voor de CO2-uitstoot van de EU. Hadden we scenario 1 gevolgd, dan zou de EU in 2024 15 procent minder CO2 hebben uitgestoten dan nu het geval was, en in scenario 2 zelfs 21 procent minder.

De Europese energiepolitiek van de afgelopen vier jaar werd gedomineerd door twee zware crises: de Russische gasboycot na de invasie van Oekraïne in 2022, en de recente transportproblemen door de oorlog in Iran. Beide crises hadden vermeden kunnen worden, of in ieder geval aanzienlijk kunnen worden getemperd, indien Europa na 2000 in een rustig tempo was doorgegaan met het bouwen van kerncentrales. Het tij begint nu gelukkig te keren maar er zal nog veel nodig zijn voordat een echte nucleaire revival gaat plaatsvinden.