Lage waterafvoer Rijn extreem?
Is de huidige lage waterstand van de Rijn echt uitzonderlijk? Rob de Vos van Klimaatgek.nl analyseert de historische meetgegevens van de Rijn bij Lobith. Volgens hem komen lage Rijnafvoeren geregeld voor, ontbreekt een langjarige lineaire trend en kunnen natuurlijke klimaatcycli een rol spelen.
Fig.1 Bron: Telegraaf
Marianne Zwagerman noemde het in Nieuws van de Dag “angstporno” . Aanleiding was het artikel in de Telegraaf van 15 juli 2026 met reuzekop “Nederland droogt uit”. Ik ben het wel met Marianne eens: droogte is een complex begrip en ‘Nederland droogt uit’ een ouderwets overdreven Telegraafkop. Te kort door de bocht en dus onjuist. Laten we eens beginnen met het meest opvallende droogte-fenomeen van de afgelopen week, de lage afvoer van de Rijn.
Fig.2 Bron: RWS
De grafiek van figuur 2 laat zien dat het tot nu toe laagste debiet (afvoer in m3/s) van de Rijn bij Lobith dit jaar ~735 m3/s was, op 17 juli 2026. De verwachting is dat voor de komende dagen de afvoer weer gestaag gaat stijgen (figuur 2). De beelden in de media van de lage waterstand waren duidelijk, maar is de huidige afvoer uitzonderlijk?
Fig.3 Data: RWS
De grafiek van figuur 3 geeft de laagste etmaalafvoer in m3/s per jaar van de Rijn bij Lobith weer van 1901 t/m 2025. Die rode lijn geeft de laagst gemeten waarde op 17 juli 2026 weer. Er waren 9 jaren waarin de laagste afvoer lager was dan de 735 m3/s van 17 juli 2026. Dat betekent dat er gemiddeld één keer in de veertien jaar een dergelijke laag debiet voorkomt. De sterke schommelingen van jaar tot jaar zijn het gevolg van de weersomstandigheden. De lineaire trendlijn laat zien dat er geen sprake is van een trend.
Fig.4 Data: RWS
De grafiek van figuur 4 toont de jaarlijkse afvoer van de Rijn. Ook hier zien we grote schommelingen van jaar tot jaar maar is een trend vanaf 1901 afwezig.
Fig.5 Bron: Atlas van Nederland 1986
De kaart van figuur 5 Laat in het stroomgebied van de Rijn (en de Maas) het ruimtelijk patroon van de gemiddelde jaarlijkse neerslag zien. Goed is te zien dat die sterk bepaald wordt door de hoogteligging.
De grafiek linksboven toont de gemiddelde jaarlijkse afvoer van maand tot maand. Die wordt bepaald door de neerslag, de verdamping en het smelten van sneeuw en ijs in de Alpen. Dat ‘plateautje’ in de zomermaanden is het gevolg van extra afvoer van smeltwater. Vergelijk deze grafiek met die van de Maas, die geen gemengde rivier is (zoals de Rijn) maar een regenrivier.
In de onderste van de twee kleine grafieken linksonder is het aandeel van het traject oorsprong-Basel weergegeven van maand tot maand. De bult in de zomermaanden wordt veroorzaakt door extra smelt. Bedenk dat de kaart uit 1986 stamt. Door extra opwarming en door veel meer direct zonlicht in West-Europa in de afgelopen decennia is de smeltwaterbult wat naar voren verplaatst en wellicht ook lager geworden.
Fig.6 Data: RWS
Conclusie: een lage waterafvoer in de Rijn is beslist geen grote uitzondering maar een fenomeen dat geregeld voorkomt. Figuur 2 laat zien dat lage afvoeren van alle tijden zijn, kijk bijvoorbeeld maar eens naar de periode 1947-1964. De laagste afvoer stamt uit 1929.
Maar ‘geregeld’ betekent niet automatisch ‘regelmatig’. In dezelfde grafiek is ook de lineaire trendlijn getekend (geen trend) maar zo’n lineaire trendlijn ‘volgt’ de ups en downs in de data niet. Daarom heb ik de minimum afvoerdata bewerkt met loess smoothing. Zo wordt een tendens zichtbaar met dalen rond 1955 en 2025.
Met een beetje goede wil kun je daar de cycliciteit van de AMO in zien. De AMO is een natuurlijk klimaatpatroon in de Noord-Atlantische Oceaan waarbij de zeewatertemperatuur over een periode van ongeveer 60 tot 80 jaar afwisselend warmer en kouder wordt. Het is bekend dat de AMO zomertemperaturen, neerslagpatronen en de kracht van de straalstroom beïnvloedt. Het zou me niet verbazen als die AMO ook daardoor invloed heeft op de waterafvoer van de Rijn.
Dit artikel verscheen op 19 juli 2026 op klimaatgek.nl.
Rob de Vos
Rob de Vos is een onafhankelijke klimaatonderzoeker die schrijft op onder andere de website www.klimaatgek.nl waar hij redacteur van is. Als docent aardrijkskunde begon hij zich te storen aan de matige kwaliteit van de aangeboden leerstof over klimaat op de bovenbouw HAVO en VWO. Die ergernis mondde uiteindelijk uit in het opzetten van de website www.klimaatgek.nl, die in eerste instantie bedoeld was ter ondersteuning van zijn examenkandidaten. In een later stadium is dat uitgegroeid tot een meer algemene klimaatsite.
Hij was samen met Marcel Crok auteur van het kritische rapport (2018) over de KNMI-scenario’s en schreef mee aan het rapport ‘Het Raadsel van de Verdwenen Hittegolven’ (2019). Hij was co-auteur van een drietal wetenschappelijke publicaties, namelijk over de temperatuurhomogenisatie van De Bilt (2021), de homogenisatie van de Europese temperatuurdata (GHCN) (2022) en recentelijk over de zeespiegelstijging (2025).
Wat u zojuist heeft gelezen, kon worden gepubliceerd dankzij onze donateurs.
Clintel publiceert dagelijks artikelen over klimaat, energie en wetenschap. Daarnaast vertalen wij internationale analyses in meerdere talen, maken wij video’s, publiceren wij rapporten en organiseren wij bijeenkomsten en lezingen.
Wij ontvangen geen overheidssubsidies en zijn volledig afhankelijk van de steun van onze donateurs. Dankzij uw bijdrage kunnen wij onafhankelijk onderzoek en een open debat over klimaat en energie blijven bevorderen.
Steunt u ons werk? Kies wat bij u past:
• Word Vriend van Clintel – vanaf €100 per jaar
• Word Trouwe Vriend van Clintel – via een fiscaal aantrekkelijke periodieke gift
• Doe een eenmalige donatie – iedere bijdrage helpt
Hartelijk dank voor uw steun.
meer nieuws
Er is een stroomoverschot, geen tekort
TenneT waarschuwt in een nieuw rapport dat er in 2028 al een tekort aan stroom kan ontstaan. Wie echter de situatie in Nederland en Duitsland goed analyseert, ziet dat die boodschap behoorlijk vertekend is. Een overschot aan groene stroom is het echte probleem waar we mee zitten. En dat gaan we niet oplossen met nog meer windmolens en zonneparken, legt Marcel Crok uit.
Overdrijft het IPCC de klimaatwetenschap?
Uit een nieuw onderzoek blijkt dat de Samenvatting voor Beleidsmakers van de IPCC-rapporten de uitkomsten van de klimaatwetenschap stelselmatig heeft aangedikt. De media doen er vervolgens nog een schepje bovenop, legt Roger Pielke uit.
Maatschappelijk draagvlak voor huidig klimaatbeleid kalft af
Uit nieuw onderzoek van het Sociaal en Cultureel Planbureau blijkt dat het maatschappelijk draagvlak voor het huidige klimaatbeleid afneemt. Volgens Maarten van Andel groeit de onvrede over stijgende energiekosten, netcongestie en kostbare energietransitieplannen. Van Andel spreekt hierover op maandagavond 15 juni tijdens een Clintel-bijeenkomst in Driebergen.
