Geen bewijs dat extreme weersomstandigheden vaker voorkomen of heviger worden: (4) Orkanen
In een reeks artikelen over de oorzaken van extreme weersomstandigheden onderzoekt natuurkundige Ralph B. Alexander of er bewijs is dat extreme weersomstandigheden vaker voorkomen of heviger worden. In navolging van zijn vorige artikel over overstromingen, richt deze aflevering zich op orkanen en tyfoons.
Verwoesting na orkaan Michael in Florida in 2018. (Bron: Shutterstock)
Ralph Alexander
Datum: 8 oktober 2026
Dit vierde artikel in de reeks over de onterechte verbanden tussen klimaatverandering en extreme weersomstandigheden onderzoekt de frequentie van orkanen en tyfoons: krachtige tropische cyclonen die wereldwijd verwoestingen aanrichten en al honderdduizenden levens hebben geëist. Maar in tegenstelling tot wat vaak wordt gedacht, vertonen orkanen en tyfoons wereldwijd een dalende trend, en de frequentie waarmee ze aan land komen is al minstens 50 jaar onveranderd.
Orkanen worden ingedeeld op basis van hun windsnelheden volgens de schaal van Saffir-Simpson, variërend van categorie 1 (de zwakste) tot categorie 5 (de sterkste). Een zware orkaan wordt gedefinieerd als een orkaan van categorie 3, 4 of 5, wat overeenkomt met een maximale windsnelheid van 178 km per uur of meer. Orkanen komen voor in de Atlantische Oceaan en het noordoosten van de Grote Oceaan, vooral in en rond de Golf van Mexico; hun tegenhangers, de tyfoons, komen voor in het noordwesten van de Grote Oceaan.
Galveston 1900
Orkanen kunnen een omvang hebben van honderden kilometers, met windsnelheden tot 240 km per uur of meer, en eisen vaak een zware tol aan mensenlevens en materiële schade. De dodelijkste orkaan in de geschiedenis van de Verenigde Staten trof Galveston (Texas) in 1900 en kostte naar schatting 8.000 tot 12.000 mensen het leven. In het Caribisch gebied eiste de Great Hurricane van 1780 27.500 levens en bedroeg de windsnelheid naar schatting meer dan 320 km per uur.
Hoe vaak er zich sinds 1981 wereldwijd orkanen hebben voorgedaan, wordt weergegeven in de onderstaande figuur. Je kunt zien dat de frequentie van orkanen als geheel in deze periode gemiddeld licht is afgenomen; bij zware orkanen is geen duidelijke trend waarneembaar.
De volgende figuur geeft de frequentie van tyfoons sinds 1951 weer en laat geen trend zien. Een studie uit 2022 toont echter een afname aan van zowel het totale aantal als het aantal zware tyfoons voor de periode van 32 jaar tussen 1990 en 2021. Dezelfde studie bevestigt de recente afname van het totale aantal orkanen wereldwijd, zoals te zien is in de eerste figuur.
Gegevens voor het Noord-Atlantische bekken, waarvoor de beste gegevens ter wereld beschikbaar zijn, over de periode van 1851 tot 2024 worden in de volgende figuur weergegeven. Het is duidelijk dat de frequentie van orkanen sinds 1851 in wezen onveranderd is gebleven. De schijnbaar toegenomen activiteit in de afgelopen 20 jaar, met name in 2005 en 2020, weerspiegelt simpelweg verbeteringen in de observatiemogelijkheden sinds 1970 en is waarschijnlijk geen echte klimaattrend, aldus een team van orkaanexperts.
Verkenningsvluchten met vliegtuigen om gegevens over orkanen te verzamelen, begonnen pas in 1944, terwijl satellietwaarnemingen pas uit de jaren zestig dateren. Het relatieve gebrek aan waarnemingen in de vroege jaren van de registratie, weerspiegelt het feit dat ooggetuigenverslagen op het land de meeste orkanen die niet aan land kwamen, buiten beschouwing lieten, terwijl meldingen van schepen op zee sporadisch waren.
Daling van 13 procent
Een andere studie uit 2022 laat zien dat tropische cyclonen in het algemeen – waaronder orkanen, tyfoons en tropische stormen – afnemen naarmate de aarde opwarmt. De auteurs van de studie stelden vast dat het jaarlijkse aantal tropische cyclonen in de periode van 1900 tot 2012 met ongeveer 13% is gedaald ten opzichte van de periode tussen 1850 en 1900, toen dergelijke krachtige stormen juist in opkomst waren.
Het ontbreken van een lange-termijntrend in het aantal orkanen en tyfoons wereldwijd wordt bevestigd door het aantal tropische cyclonen dat aan land komt, zoals geïllustreerd in de volgende figuur; de doorlopende blauwe lijn geeft alle tropische cyclonen weer, de doorlopende rode lijn de zware cyclonen (categorie 3, 4 of 5). De schijnbare lichte stijging in zowel het totale aantal als het aantal zware tropische cyclonen die aan land komen, is statistisch niet significant en zou een weerspiegeling kunnen zijn van de hierboven genoemde verbeteringen in de waarneming van orkanen in het noorden van de Atlantische Oceaan sinds 1970.
Ten slotte toont de onderstaande figuur de frequentie per decennium van alle orkanen en zware orkanen die sinds de jaren 1850 in Florida aan land zijn gekomen. Florida is al lang een favoriet doelwit van orkanen. Hoewel er over een periode van 170 jaar geen trend te zien is in het aantal zware orkanen, is de trend in het totale aantal orkanen dalend – zelfs in een opwarmende wereld.
De dalende trend in het aantal orkanen en tyfoons in het algemeen is enigszins contra-intuïtief, aangezien men zou denken dat hogere zeewater-temperaturen in combinatie met een hogere luchtvochtigheid door toegenomen verdamping, extra brandstof zouden leveren voor cyclonen. De vorming van tropische cyclonen wordt echter geremd door windschering (wind shear), die eveneens toeneemt naarmate de temperatuur van het zeeoppervlak stijgt.
IPCC
Het IPCC (Intergovernmental Panel on Climate Change) vermeldt in zijn Zesde Rapport twee aspecten van tropische cyclonen die recentelijk zijn waargenomen, namelijk een snellere intensivering en een lagere voortbewegingssnelheid. Beide verschijnselen leiden tot hevigere regenval na het aan land komen. Niettemin schrijft het IPCC deze verschijnselen niet toe aan de opwarming van de aarde, en de oorzaken ervan zijn inderdaad nog niet bekend.
Voor Amerikanen in en rond de Golf van Mexico zijn orkanen al sinds Galveston en daarvoor een vast onderdeel van het leven. Het aantal dodelijke slachtoffers is in de loop der tijd echter gedaald, dankzij verbeteringen in de planning en techniek ter bescherming van bouwwerken, en de ontwikkeling van vroegtijdige waarschuwingssystemen die de evacuatie van bedreigde gemeenschappen mogelijk maken.
Dit artikel verscheen oorspronkelijk op ScienceUnderAttack op 28 september 2026.
Ralph B. Alexander
Ralph B. Alexander is een wetenschapsauteur die wetenschap boven politieke correctheid stelt. Hij is de auteur van verschillende recente rapporten over weersextremen en mondiale opwarming en schreef ook de boeken Science Under Attack: The Age of Unreason en Global Warming False Alarm. Met een PhD in natuurkunde van de Universiteit van Oxford heeft hij talrijke wetenschappelijke artikelen en rapporten geschreven over complexe technische onderwerpen.
Dr. Alexander was onderzoeker bij laboratoria in Europa en Australië, hoogleraar aan Wayne State University in Detroit, medeoprichter van een bedrijf op het gebied van geavanceerde materialen en marktanalist voor milieuvriendelijke materialen bij een klein adviesbureau. Hij groeide op in Perth, West-Australië, en woont momenteel in Californië.
Wat u zojuist heeft gelezen, kon worden gepubliceerd dankzij onze donateurs.
Clintel publiceert dagelijks artikelen over klimaat, energie en wetenschap. Daarnaast vertalen wij internationale analyses in meerdere talen, maken wij video’s, publiceren wij rapporten en organiseren wij bijeenkomsten en lezingen.
Wij ontvangen geen overheidssubsidies en zijn volledig afhankelijk van de steun van onze donateurs. Dankzij uw bijdrage kunnen wij onafhankelijk onderzoek en een open debat over klimaat en energie blijven bevorderen.
Steunt u ons werk? Kies wat bij u past:
• Word Vriend van Clintel – vanaf €100 per jaar
• Word Trouwe Vriend van Clintel – via een fiscaal aantrekkelijke periodieke gift
• Doe een eenmalige donatie – iedere bijdrage helpt
Hartelijk dank voor uw steun.
meer nieuws
Nederland betaalt aan de klimaattransitie; Brussel herverdeelt de miljarden
Nederlanders betalen op steeds meer manieren voor energiegebruik en CO2-uitstoot. Soms is die rekening zichtbaar, zoals bij de energiebelasting; andere kosten zitten verwerkt in de prijs van producten en diensten. Tegelijkertijd wordt een deel van de opbrengsten van het klimaatbeleid herverdeeld naar zwakkere EU-landen. Daniël de Liever legt uit hoe dat systeem werkt.
Decarbonisatie vormt veiligheidsdreiging voor het Westen
Europa weigert ten volle gebruik te maken van zijn eigen energiereserves en houdt vast aan economisch schadelijk beleid dat de veiligheid van het Westen alleen maar kan ondermijnen, aldus Samuel Furfari. Energiezekerheid is onlosmakelijk verbonden met militaire macht.
Ramp in Nepal en Tibet: eerst de feiten, dan het klimaatvonnis
De verwoestende ramp in Nepal en Tibet werd snel aan klimaatverandering gekoppeld. Maar de precieze oorzaak wordt nog onderzocht en vergelijkbare gletsjerinstortingen, ijslawines en vloedgolven komen al eeuwen voor. Ook bevolkingsgroei, bebouwing en kwetsbaarheid bepalen de uiteindelijke schade.
