Hoe groot is de dreiging van smeltende ijskappen en gletsjers?
De recente tragische overstroming in de Himalaya (die eigenlijk werd veroorzaakt door een aardverschuiving van het onderliggende gesteente) heeft een belangrijke vraag op de voorgrond geplaatst, aldus Ralph Alexander. In hoeverre moeten we ons zorgen maken over smeltend ijs, zowel van gletsjers als van ijskappen?
De Perito Moreno-gletsjer in Argentinië. (Bron: Shutterstock)
Ralph Alexander
Datum: 15 september 2026
Gletsjers komen overal op aarde voor. Er zijn er meer dan 200.000, de enorme ijskappen van Antarctica en Groenland niet meegerekend. Het is dan ook geen verrassing dat de meeste gletsjers zich terugtrekken naarmate de wereld opwarmt. Wat echter niet algemeen bekend is, is dat de terugtrekking al vroeg in de 19e eeuw begon, toen de mondiale temperaturen begonnen te stijgen na de Kleine IJstijd – lang voordat de CO2-uitstoot door de mens een significante rol ging spelen. Dit wordt geïllustreerd in de afbeelding hieronder.
Er wordt geschat dat het volledig smelten van alle gletsjers en ijskappen op aarde enkele duizenden jaren zal duren, maar dat kleinere berggletsjers nog deze eeuw zouden kunnen verdwijnen. Toch trekken niet alle gletsjers zich terug. Ongeveer 10% rukt juist op of rukt periodiek op en trekt zich weer terug. Uit recente onderzoeken is bijvoorbeeld gebleken dat er oprukkende gletsjers zijn in Alaska, Noorwegen en Zwitserland.
Zeespiegel
Net als ijskappen dragen smeltende gletsjers – waaronder die in Antarctica en Groenland – bij aan de stijging van de zeespiegel. Op dit moment bedraagt deze bijdrage 25-30% van de waargenomen stijging van de wereldwijde zeespiegel, wat overeenkomt met een jaarlijkse stijging van ongeveer 1 mm, zoals te zien is in de volgende figuur. De massaverandering wordt gemeten in miljarden tonnen (gigaton, Gt).
Voor berggletsjers vormen echter de plotselinge overstromingen, een grotere bedreiging dan hun bijdrage aan de zeespiegelstijging, vooral bij gletsjers die niet in afgelegen gebieden liggen, maar dicht bij menselijke nederzettingen.
Klimaatalarmisten beweren dat de verwoestende overstroming in Nepal en Tibet werd veroorzaakt door een gletsjerinstorting, aangedreven door antropogene opwarming van de aarde. Maar wetenschappers kwamen er al snel achter dat de oorzaak van de ramp in feite een aardverschuiving van het onderliggende gesteente was. Dit leidde ertoe dat een enorm stuk van de gletsjer afbrak en ongeveer 2 km in een rivier viel, waarbij het verbrijzelde ijs rotspuin, sediment en rivierwater meesleepte terwijl het met snelheden van bijna 150 km per uur stroomafwaarts raasde.
Ongeacht de oorzaak was de overstroming verwoestend wat betreft het verlies aan mensenlevens en materiële schade. Veel commentatoren hebben er echter op gewezen dat de overstroming minder dodelijk zou zijn geweest als er een vroegtijdig waarschuwingssysteem had bestaan, waardoor mensen naar hoger gelegen gebieden hadden kunnen vluchten of zich hadden kunnen evacueren – zoals elders in de wereld gebruikelijk is in gebieden die gevoelig zijn voor natuurrampen. Verbeteringen in de planning en techniek ter bescherming van bouwwerken hadden de materiële schade wellicht ook tot een minimum kunnen beperken.
Groenland
Het massaverlies van gletsjers overheerst momenteel dat van de ijskappen van Antarctica en Groenland, die samen ongeveer 99% van al het zoetwater op aarde opslaan. De volgende afbeelding toont het jaarlijkse tempo van het ijsmassaverlies van alle drie de bronnen tussen 2000 en 2019.
De ijskap van Groenland bevat slechts ongeveer 10% van de ijsmassa van Antarctica. We horen er meer over omdat de ijskap van Groenland sneller smelt en meer heeft bijgedragen aan de zeespiegelstijging. Maar de smeltsnelheid is vandaag de dag niet hoger dan 90 jaar geleden en is de afgelopen jaren zelfs afgenomen. De volgende figuur toont de verandering in de totale massa van de Groenlandse ijskap, teruggaand tot 1840. De toename in ijsverlies die rond 2000 begon, is sindsdien omgekeerd door bovengemiddelde sneeuwval in de winter; de historische gegevens vertonen vergelijkbare schommelingen.
Net als bij gletsjers begon de Groenlandse ijskap rond 1900 te smelten, lang voordat de zogenaamde door de mens veroorzaakte opwarming van de aarde begon. De bijdrage aan de zeespiegelstijging wordt geïllustreerd in de onderstaande figuur, die de cumulatieve verandering in ijsmassa van 1972 tot 2025 weergeeft. De zeespiegelstijging in die periode door het smelten van het Groenlandse ijs bedraagt gemiddeld 16/53 of 0,3 mm per jaar; het huidige stijgtempo is ongeveer 0,4 mm per jaar.
De bijdrage van de Antarctische ijskap aan de zeespiegelstijging wordt geïllustreerd in de volgende afbeelding, die de cumulatieve verandering in ijsmassa van 1979 tot 2024 weergeeft. De bijbehorende gemiddelde jaarlijkse zeespiegelstijging in die periode door het smelten van Antarctisch ijs bedraagt 13,5/45 of 0,3 mm, hetzelfde als bij de ijskap van Groenland; ook hier bedraagt de huidige stijgingssnelheid ongeveer 0,4 mm per jaar.
West-Antarctica
Te zien is dat het grootste deel van het ijsverlies op Antarctica afkomstig is uit West-Antarctica, waar het smelten van gletsjers aanzienlijk is en deels wordt veroorzaakt door actieve vulkanen onder het continent. De onderstaande figuur geeft de veranderingen weer in de totale massa van de Antarctische ijskap tussen 2002 en 2025. Je kunt zien dat, hoewel de snelheid van het ijsverlies in de twee decennia na 2002 versnelde, deze zich sinds 2021 lijkt te hebben gestabiliseerd.
De totale bijdrage aan de zeespiegelstijging door smeltend ijs van gletsjers en ijskappen bedraagt ongeveer 1,8 mm per jaar. De rest van de huidige gemiddelde stijgingssnelheid van 4 mm per jaar is de som van uitzetting van zeewater bij opwarming; het verzakken van de zeebodem onder het gewicht van extra smeltwater, en landverzakkingen door grondwateruitputting, of het terugveren na het smelten van de zware ijskap uit de laatste ijstijd.
Dit artikel verscheen oorspronkelijk op ScienceUnderAttack op 14 september 2026.
Ralph B. Alexander
Ralph B. Alexander is een wetenschapsauteur die wetenschap boven politieke correctheid stelt. Hij is de auteur van verschillende recente rapporten over weersextremen en mondiale opwarming en schreef ook de boeken Science Under Attack: The Age of Unreason en Global Warming False Alarm. Met een PhD in natuurkunde van de Universiteit van Oxford heeft hij talrijke wetenschappelijke artikelen en rapporten geschreven over complexe technische onderwerpen.
Dr. Alexander was onderzoeker bij laboratoria in Europa en Australië, hoogleraar aan Wayne State University in Detroit, medeoprichter van een bedrijf op het gebied van geavanceerde materialen en marktanalist voor milieuvriendelijke materialen bij een klein adviesbureau. Hij groeide op in Perth, West-Australië, en woont momenteel in Californië.
Wat u zojuist heeft gelezen, kon worden gepubliceerd dankzij onze donateurs.
Clintel publiceert dagelijks artikelen over klimaat, energie en wetenschap. Daarnaast vertalen wij internationale analyses in meerdere talen, maken wij video’s, publiceren wij rapporten en organiseren wij bijeenkomsten en lezingen.
Wij ontvangen geen overheidssubsidies en zijn volledig afhankelijk van de steun van onze donateurs. Dankzij uw bijdrage kunnen wij onafhankelijk onderzoek en een open debat over klimaat en energie blijven bevorderen.
Steunt u ons werk? Kies wat bij u past:
• Word Vriend van Clintel – vanaf €100 per jaar
• Word Trouwe Vriend van Clintel – via een fiscaal aantrekkelijke periodieke gift
• Doe een eenmalige donatie – iedere bijdrage helpt
Hartelijk dank voor uw steun.
meer nieuws
‘Hernieuwbare energie’ is niet hernieuwbaar
Terwijl politici en media oproepen om de energietransitie te versnellen vanwege de huidige energiecrisis en geopolitieke spanningen, plaatst Roger Pielke Jr. kanttekeningen bij het dominante verhaal over ‘hernieuwbare energie’. De basis van wind-, zonne-energie en batterijen is namelijk fossiele brandstoffen. Volgens Pielke blijven deze technologieën sterk afhankelijk van fossiele energie en zware industrie — een inzicht dat van belang is voor het debat over realistisch energiebeleid.
Er ligt een enorme hoeveelheid energie in de Nederlandse ondergrond
We moeten zorgen voor voldoende betaalbare energie in allerlei vormen, vindt Rob de Vos. Dit kan onder meer door reactivatie van het Groninger aardgasveld. In Vlaanderen is men serieus aan het kijken of sommige recent gesloten mijnen niet heropend kunnen worden met behulp van nieuwe schachten. In Nederland is schachtbouw mogelijk in Zuid-Limburg, maar ook op de Peelhorst en in het Meinweggebied. Waarom niet eigenlijk?
China vergroot productie van brandstoffen uit steenkool
In dit artikel analyseert de Australische wetenschapsjournalist Jo Nova de snelle opkomst van China’s steenkool-naar-chemicaliën- en brandstoffenindustrie. Terwijl veel westerse landen inzetten op het uitfaseren van fossiele energie, bouwt China in stilte aan een grootschalige industrie die steenkool omzet in brandstoffen, kunststoffen en meststoffen. Dat roept fundamentele vragen op over energiezekerheid en het mondiale klimaatbeleid.
