Jarenlang stonden de regeringen van de ASEAN (Association of Southeast Asian Nations) onder druk van internationale kredietverstrekkers en klimaatfora om de uitfasering van fossiele brandstoffen, een moratorium op nieuwe centrales en forse investeringen in wind- en zonne-energie aan te kondigen.

Indonesië en Vietnam wisten financiering te verkrijgen van het Just Energy Transition Partnership, voor decarbonisatie. Leiders spraken over het behalen van netto-nuldoelstellingen tegen 2050 en het afstappen van steenkool tegen 2040 of eerder. Aardgas werd beschouwd als de overgangsbrandstof, een noodzakelijk kwaad om het ‘hernieuwbare’ nirvana te bereiken wanneer wind- en zonne-energie zouden worden ‘opgeschaald’. Toen kwam de zelfverzekerde retoriek in aanraking met de realiteit.

Hormuz

Een plotselinge olie- en aardgascrisis, veroorzaakt door het escalerende conflict in het Midden-Oosten, heeft de fatale tekortkomingen van netto-nul blootgelegd. De gasmarkten klapten bijna van de ene op de andere dag in. Scheepvaartroutes door de Straat van Hormuz werden riskant. De prijzen van LNG (vloeibaar aardgas) schoten omhoog. Toeleveringsketens raakten in de knoop.

Nu maken de regeringen van de ASEAN-landen stilletjes hun klimaatbeloften ongedaan en keren ze terug naar olie, steenkool en aardgas – de enige betaalbare energiebronnen die ononderbroken stroom garanderen voor hun groeiende economieën. Fossiele brandstoffen zijn weer in.

Sinds half april beschrijven rapporten een duidelijk patroon in heel Azië: verstoringen in de LNG-voorziening, hogere spotprijzen en een stormloop op regelbare stroom, die steenkool nog steeds goedkoper en sneller kan leveren dan veel alternatieven. ASEAN draait niet op slogans, en fabrieken, havens, winkelcentra en huizen functioneren niet op basis van wishful thinking. Wanneer de gasprijzen stijgen en het aanbod krap wordt, grijpen nutsbedrijven naar steenkool omdat dit beschikbaar en betrouwbaar is.

Neem Indonesië. Op 2 mei maakte minister van Energie Bahlil Lahadalia het duidelijk: “Ik heb besloten: laat steenkool voorlopig maar doorgaan. Dit gaat om overleven en efficiëntie. We mogen onze bevolking niet opofferen met hoge elektriciteitsprijzen.”

Indonesië heeft hogere quota voor de steenkoolproductie goedgekeurd en eerdere uitfaseringsschema’s voor steenkoolcentrales zoals Cirebon-1 uitgesteld. Plannen om het gebruik van steenkool af te schaffen liggen nu even op de plank. Betaalbare stroom voor 280 miljoen mensen komt op de eerste plaats.

In Vietnam steeg de elektriciteitsproductie uit steenkool in maart met 44% ten opzichte van de vorige maand, tot 16 terawattuur. Dat was goed voor 56% van de totale elektriciteitsproductie van het land – het hoogste aandeel in recente tijden. Nutsbedrijven onderhandelden over extra steenkoolimporten om de gaten op te vullen die waren ontstaan door duur en schaars vloeibaar aardgas.

Thailand

Thailand ondernam directe actie. De autoriteiten hebben twee buiten gebruik gestelde eenheden van de kolencentrale in Mae Moh weer in gebruik genomen en bestaande kolencentrales opgedragen op maximale capaciteit te draaien. De extra 600 megawatt hielp de elektriciteitskosten te stabiliseren nadat de gasprijzen waren omhooggeschoten.

De Filippijnen hebben eind maart de nationale energienoodtoestand afgekondigd nadat de benzineprijzen meer dan verdubbeld waren. Kolen leveren al ongeveer 60% van de elektriciteit. De regering heeft de productie van kolencentrales opgevoerd en overweegt de beperkingen op nieuwe capaciteit te versoepelen. Minister van Energie Raphael Lotilla gaf aan dat tijdelijke afhankelijkheid van steenkool tekorten zou voorkomen.

In Myanmar gaan lange rijen bij benzinestations gepaard met prijzen op de zwarte markt die meer dan het dubbele bedragen van de officiële tarieven, wat de rijstoogst heeft vertraagd en de voedselprijzen heeft opgedreven. Terwijl de onmiddellijke crisis diesel en benzine treft, leunen energiebedrijven sterker op binnenlandse steenkoolreserves om grotere stroomuitval te voorkomen. Maleisië en andere landen overwegen soortgelijke maatregelen om de industriële productie en de plattelandseconomieën te beschermen.

Snelheid

De snelheid waarmee de ASEAN-landen hun toezeggingen voor klimaatneutraliteit hebben losgelaten, zegt alles wat je moet weten over de haalbaarheid van de klimaatagenda. Op het moment dat er een reële dreiging ontstond, bleek de transitie naar groene energie een luxe-overtuiging te zijn van mensen die zich nooit zorgen hebben hoeven maken over waar hun volgende kilowatt vandaan komt.

Ontwikkelingslanden verwerpen het klimaatdogma dat hun voortdurende verarming eist. Ze breiden de steenkoolwinning actief uit om een stabiele aanvoer van binnenlandse brandstof te garanderen. Dit beschermt hun economieën tegen de wilde prijsschommelingen van geïmporteerd LNG.

De ironie is duidelijk. Regeringen die jarenlang snelle decarbonisatie beloofden, leunen nu op steenkool om de lichten aan te houden en de elektriciteitsprijzen draaglijk te houden. De middenklasse juicht dit toe, omdat het alternatief hogere rekeningen, brandstof-rantsoenering en banenverlies is. Voor gewone huishoudens is energiezekerheid geen onderwerp voor een debatclub. Het is het verschil tussen betaalbare elektriciteit en onnodige, zelfs gevaarlijke, verstoringen van het moderne leven.