Doemscenario van het IPCC is dood, maar nog niet begraven

“Klimaatpanel VN schrapt rampscenario”, daarmee opende de Volkskrant op 4 mei de krant op de voorpagina. Geschreven door Maarten Keulemans. Op X schrijft Keulemans in een lange draad: “Dit is zó huge. Hallucinant. Krankzinnig. Het IPCC erkent wat al tijdlang rondging: Het hoogste rampscenario, 8.5, strookt niet (meer) met werkelijkheid. WAT EEN GEVOLGEN heeft dit. HAAST ALLES WAT U LAS OVER KLIMAATTOEKOMST, KLOPT NIET.”

Keulemans heeft gelijk: het is inderdaad huge. En dat u het maar even weet: Haast alles wat u de afgelopen jaren las over de klimaattoekomst, ook in de Volkskrant, klopt niet.

Eveneens op X schrijft Wierd Duk van de Telegraaf in reactie op het artikel in de Volkskrant: “En wie zeiden dit al jaaaaaren geleden en werden uit elk debat geweerd? Juist, mensen als @marcelcrok @ClintelNED en ook @Simon_Rozendaal.”

En wie zeiden dit al jaaaaaren geleden en werden uit elk debat geweerd? Juist, mensen als @marcelcrok @ClintelNED en ook @Simon_Rozendaal https://t.co/CQvFfWUqFx

— Wierd Duk ܦܝܪܬ ܕܘܟ (@wierdduk) May 4, 2026

Ook dit klopt. Rob de Vos en ondergetekende publiceerden begin 2018 (!) een rapport bij de Groene Rekenkamer (Stichting Clintel was nog niet eens opgericht) getiteld Waarom de KNMI-scenario’s niet zullen uitkomen. Daarin schreven we al wat nu op de voorpagina van de Volkskrant staat. Acht jaar geleden dus! Zo traag draaien de molens in de wetenschap. 

Toekomst

Voor wie het debat op de voet volgt, is het dus zeer oud nieuws. Voor wie het minder op de voet volgt, dit is er aan de hand. Het klimaatpanel van de VN, het IPCC, werkt met scenario’s. Die scenario’s schetsen mogelijke toekomstbeelden van de mensheid: hoe groeit de wereldbevolking, hoe ontwikkelt de economie zich, welke energiebronnen gaan we gebruiken. Zulke verhaallijnen vertalen zich in de uitstoot van broeikasgassen waaronder CO2 en methaan. Die uitstootscenario’s kunnen klimaatwetenschappers vervolgens voeden aan hun klimaatmodellen en dat levert de klimaatvoorspellingen (het IPCC noemt ze eufemistisch projecties, omdat het geen echte voorspellingen zijn zoals de weersvoorspellingen voor morgen) op die het IPCC prominent in haar rapporten opvoert.

Het hoogste scenario dat het IPCC sinds 2009 gebruikt, heet RCP8.5. In dit scenario neemt de uitstoot van CO2 in de 21^e eeuw extreem toe, van zo’n 40 gigaton per jaar nu tot wel 128 gigaton per jaar in 2100. Deze extreme toename van CO2-uitstoot leidt in klimaatmodellen (die ook nog eens te sterk reageren op CO2, maar daarover een andere keer meer) uiteraard tot een sterke stijging van de temperatuur op aarde, tot wel 5 of 6 graden opwarming in 2100.

In de media lazen we geregeld: als we niks doen, dan krijgen we 5 graden opwarming. Bij dat soort claims gingen er twee dingen fout. Het hoogste scenario werd als een business-as-usual-scenario gebruikt (wat als we doorgaan op de huidige voet), wat niet klopte, en het werd ook beschouwd als het meest waarschijnlijke scenario, wat eveneens niet klopte. Aan IPCC-scenario’s hangen überhaupt geen waarschijnlijkheden (kansen). Het zijn uitsluitend ‘verhaaltjes’, mogelijke manieren waarop de wereld zich zou kunnen ontwikkelen.

In 2017 verscheen er een belangrijk wetenschappelijk artikel van energiedeskundigen dat duidelijk maakte dat RCP8.5 totaal niet realistisch was. In die tijd werkten Rob de Vos en ondergetekende aan een lijvig rapport over de Nederlandse KNMI-scenario’s uit 2014, die voor tal van sectoren in Nederland (denk aan zeespiegelstijging) leidend zijn. Het KNMI gebruikte RCP8.5 als hun hoge scenario. In de samenvatting van ons rapport Waarom de KNMI-scenario’s niet zullen uitkomen, gepubliceerd in januari 2018, schreven we het volgende:

“Het KNMI omschrijft RCP8.5 als een business-as-usual-scenario, maar dat is anno 2017 niet langer houdbaar. RCP8.5 is echter veel meer een worst case-scenario. Een manier om in 2100 op RCP8.5 uit te komen is bijvoorbeeld dat de wereld dan tien keer zoveel steenkool gebruikt als tegenwoordig. Dat is zeer onwaarschijnlijk. Een recente studie stelt dan ook dat RCP8.5 een onaannemelijk scenario is dat eigenlijk niet meer als referentie gebruikt zou moeten worden voor beleidsstudies.”

Prullenbak

Kortom, het was begin 2018 al duidelijk dat RCP8.5 de prullenbak in kon. Het IPCC was echter al druk bezig met het zesde IPCC-rapport en daarvoor was RCP8.5 gewoon een van de vijf gekozen scenario’s. Dit betekent dat alle groepen in de wereld die klimaatsimulaties doen voor het IPCC-rapport, het scenario meenamen en erover publiceerden. Dit scenario (altijd goed voor extreme uitkomsten, denk aan extreme zeespiegelstijging) leverde dan ook duizenden artikelen op in de wetenschappelijke literatuur en de taak van het IPCC is deels om gewoon te berichten wat er in de literatuur is verschenen.

Vermeldingen van verschillende scenario’s in het zesde IPCC-rapport. Bron: Roger Pielke Jr.

Credits

Alle credits gaan uit naar Roger Pielke Jr en enkele minder bekende collega’s. Opnieuw schreven wij, inmiddels onder de vlag van Clintel, er ook over. Clintel analyseerde in 2023 uitgebreid het zesde IPCC-rapport in het boek The Frozen Climate Views of the IPCC, in vertaling uitgebracht onder de titel De Starre Klimaatvisie van het IPCC. Een hoofdstuk was getiteld “Extreme scenario’s” en gaat over deze kwestie. De samenvatting van het hoofdstuk luidde als volgt:

“Het grootste nieuws in het AR6 rapport [Zesde IPCC-rapport, red.] is waarschijnlijk dat bovengrensscenario’s zoals SSP5-8.5 en SSP3-7.0 nu als onwaarschijnlijk worden beschouwd. Dat is heel goed nieuws, want het betekent dat een hogere opwarming in 2100 minder waarschijnlijk wordt geacht dan een paar jaar geleden. Helaas is dit nieuws diep verborgen in het rapport en zullen maar weinig beleidsmakers het zien. Erger nog, grote delen van het rapport benadrukken nog steeds deze bovengrensscenario’s. Hoe heeft dit kunnen gebeuren?”

Het KNMI werkte ondertussen aan de volgende generatie KNMI-scenario’s en aangezien het IPCC RCP8.5 nog steeds gebruikte als hoogste scenario, vonden de KNMI-onderzoekers het een goed idee (klaarblijkelijk) om RCP8.5 ook gewoon weer in te zetten. Toen de scenario’s in 2023 verschenen, schreef ik dan ook dezelfde dag nog een artikel met als kop De helft van de nieuwe KNMI-scenario’s kan de prullenbak in. Het Clintel-boek The Frozen Climate Views of the IPCC werd volledig genegeerd door de media. Zelfs een persbericht, dat we tegen betaling wilden verspreiden via het ANP, werd door ons nationale persbureau geweigerd.

Het goede nieuws van vandaag is dat uiteindelijk (net als onlangs bij de verdwenen hittegolven van het KNMI, die na kritiek van Clintel, deels door het KNMI werden ‘teruggevonden’) de ‘waarheid’ overwint en de klimaatwetenschap schoorvoetend erkent dat men op het verkeerde spoor zat. Het slechte nieuws is dat er vele jaren overheen gaan voordat de ‘olietanker’ zich laat bijsturen. Zelfs nu nog zitten er tal van wetenschappelijke publicaties in de pijplijn die gebaseerd zijn op RCP8.5. Gaan bladen die niet publiceren of gaan ze in ieder geval een duidelijke disclaimer erbij plaatsen?

Het was wederom Roger Pielke Jr die vorige week het nieuws bracht (RCP8.5 is officially dead)  op zijn Substack-pagina (achter betaalmuur) over de internationaal aangepaste scenario’s. Een Nederlandse vertaling van het artikel is beschikbaar via Clintel. In dat artikel wijst Pielke er ook op hoe diep RCP8.5 is doorgedrongen in alle lagen van de samenleving, bijvoorbeeld bij stresstesten voor banken. Hij houdt zijn hart dan ook vast. RCP8.5 mag dan officieel dood zijn, maar het zal nog lang duren voordat het ook begraven is.