Paul Ehrlich (1932-2026): afscheid van de langlevende, mislukte profeet van het ‘miserabilisme’

Bioloog en milieuactivist Paul Ralph Ehrlich, geboren op 29 mei 1932, is vorige week, op 13 maart 2026, op 93-jarige leeftijd overleden. Ehrlich verwierf wereldwijde bekendheid met zijn boek The Population Bomb uit 1968, waarin hij betoogde dat er simpelweg te veel mensen zijn voor de ‘systemen’ van de aarde om te onderhouden, en dat een ecologische ineenstorting onvermijdelijk was. Deze wereldwijde bestseller schokte een groot deel van het Westen tot een nieuw ‘milieubewustzijn’ en maakte van de grimmige maar charismatische (als je daarvan houdt) wetenschapper een wereldberoemdheid. Het maakte de weg vrij voor het rapport ‘The Limits to Growth’ van de Club van Rome uit 1972, waarin op vergelijkbare wijze computersimulaties werden gebruikt om onze naderende ondergang te voorspellen. Dergelijke hypothesen werden de steunpilaar van de milieuagentschappen van de Verenigde Naties en bepaalden hun benadering van economische en technologische ontwikkeling, inclusief hun beleid tegen bevolkingsgroei. Ehrlichs obsessie met onheil maakte hem tot de spirituele peetvader van de (post)moderne groene beweging, en zijn wetenschappelijke en rekenkundige beweringen werden de intellectuele basis ervan. Maar vanwege de dominante rol van de groene beweging in de mondiale en nationale politiek is Ehrlich minder bekend om het belangrijkste feit dat uiteindelijk bleef staan over zijn levenswerk: het was volkomen onjuist.

In recente artikelen op The Daily Sceptic, waaronder een artikel dat toevallig op de dag van zijn overlijden werd geschreven, heb ik verwezen naar Ehrlichs werk om te laten zien hoe de fouten daarin zich in de loop der jaren hebben opgestapeld, uiteindelijk zelfs ten koste van de doelstellingen van de groene beweging. Kernenergie, zo betoogde Ehrlich in de jaren zeventig, is “het morele equivalent van het geven van een machinegeweer aan een idioot kind”. Overvloed was, ziet u, het voorwerp van minachting van de vroege groene beweging: “Met goedkope, overvloedige energie zou duidelijk worden geprobeerd om elk stukje van de planeet te asfalteren, te ontwikkelen, te industrialiseren en uit te buiten – een trend die onvermijdelijk zou leiden tot een ineenstorting van de levens-ondersteunende systemen waarvan de beschaving afhankelijk is.”

Het tegenovergestelde bleek waar te zijn. Met overvloedige energie en de rijkdom die deze ontketent, wordt er meer gemaakt van minder. Meer dan een halve eeuw later, en ondanks dat groenen ontdekten dat kernenergie ‘koolstofarm’ is, heeft de groene beweging bijvoorbeeld nog niet ingezien dat een kerncentrale op een terrein van minder dan een paar vierkante kilometer betrouwbaarder stroom kan produceren dan een vogelmoordend windmolenpark dat 1.000 keer zo groot is. ‘Dichte’ energiebronnen zorgen ervoor dat extensieve landbouw drie keer zo intensief wordt. Toen Ehrlich werd geboren, had de wereld ongeveer 1,5 hectare landbouwgrond per persoon nodig om in de voedselbehoefte te voorzien. In 2023 was dit gedaald tot 0,61 ha.

Met andere woorden: steenkool redde de bomen, olie redde de walvissen en gas, in de vorm van kunstmest, redde de mens. De overgang van hout naar fossiele brandstoffen verminderde de afhankelijkheid van de menselijke samenleving van de natuurlijke omgeving, terwijl de industrie die door deze daadwerkelijke energietransitie mogelijk werd, de weg vrijmaakte voor enorme rijkdom en grote vooruitgang in de wetenschap en de geneeskunde. Ehrlichs aanhangers werpen hier tegen in dat dit juist datgene veroorzaakte waarvoor Ehrlich waarschuwde: bevolkingsgroei, die de industriële en agrarische ontwikkeling zou overtreffen.