Claim 50.000 hittedoden niet gebaseerd op feiten
Weer ging het in de media over hittedoden. Maar liefst 50.000 mensen zouden deze zomer in Europese steden aan de hitte bezweken zijn. De media namen het nieuws kritiekloos over. Een factcheck door Marcel Crok leert echter dat de onderzoekers überhaupt geen sterftecijfers gebruikten bij deze studie en dat aannames op aannames gestapeld werden.
Bron: Indepen
Marcel Crok
Datum: 28 oktober 2026
Terwijl de herfst in Nederland is ingevallen gingen de media afgelopen week nog één keer helemaal los over de Europese hitte van afgelopen zomer en het aantal hittedoden dat daardoor gevallen zou zijn. Hier een selectie van koppen in Nederlandse en Vlaamse kranten en bladen:
Verzengend hete zomer leidt tot recordaantal hittedoden in Europese steden (NOS)
Nature Health
Daar zit weer geen woord Spaans tussen. De strekking is duidelijk: naar schatting 50.000 extra hittedoden deze zomer vanwege de extreme hitte. Aanleiding voor de nieuwskoppen was een Britse studie gepubliceerd in Nature Health met als titel Heat-related urban mortality attributable to human-induced climate change in Europe from 2000 to 2025. Ofwel hittedoden veroorzaakt door klimaatverandering.
De NOS gebruikte de data uit de studie om onderstaande grafiek te maken:
De hoogte van de balk geeft de totale hittesterfte aan en de rode kleur is het deel dat volgens de onderzoekers toe te schrijven is aan klimaatverandering.
De zomer is voorbij dus het lijkt logisch dat de balans opgemaakt kan worden. De doden zijn geteld. Toch? Hier is hoe NRC de studie beschrijft:
“De zomer van 2026 was vanwege zijn hoge temperaturen waarschijnlijk de dodelijkste in Europa tot nu toe. Dat concluderen wetenschappers van Imperial College London en de London School of Hygiene and Tropical Medicine op basis van een analyse van sterfgevallen als gevolg van de hitte. Volgens de onderzoekers stierven er afgelopen zomer veel meer mensen door de hitte dan in voorgaande recordjaren 2022 en 2003.
De wetenschappers schatten dat in de hete maanden juni, juli en augustus meer dan 50.000 extra doden vielen door het extreme weer. Daarbij baseerden ze zich op gegevens uit 854 Europese steden in dertig verschillende landen, waar in totaal 40 procent van de bevolking op het continent woont.”
Lees de (door mij) vetgemaakte passages nog eens goed: “Een analyse van sterfgevallen”, “baseerden zich op gegevens”. Dit leest als: de overlijdenscertificaten zijn bestudeerd, de balans is opgemaakt. Niets is echter minder waar. De gepubliceerde studie is gebaseerd op nul sterftegegevens uit 2026. U leest het goed: nul. Zoals de Amerikaanse onderzoeker Willis Eschenbach in een artikel over de studie grappend opmerkte: het gebruik van echte feiten is zó twintigste-eeuws.
Als er geen sterftecijfers uit 2026 gebruikt zijn, hoe komen de onderzoekers dan tot hun schatting van 50.391 (ja, dat ‘precieze’ getal wordt genoemd in de studie) hitte-gerelateerde doden? Ze gebruiken temperatuur-sterfte relaties uit het verleden en passen die toe op deze zomer.
Hier is stap voor stap wat de onderzoekers hebben gedaan:
- Ze leidden statistische verbanden af tussen temperatuur en sterfte op basis van historische data (periode 2000-2019) afkomstig uit 232 Europese steden.
- Die verbanden werden doorgetrokken naar 622 andere Europese steden waarvoor geen data beschikbaar waren. Dat brengt het totaal op 854 ‘onderzochte’ steden.
- De temperaturen in die steden in 2026 werden geanalyseerd. Met behulp van klimaatmodellen werd een inschatting gemaakt welk deel van de opwarming door klimaatverandering (lees: door CO2) veroorzaakt is.
- Trek vervolgens de ‘menselijke bijdrage’ af van de temperaturen van deze zomer om een hypothetische koelere zomer zonder klimaatverandering te creëren.
- Op ‘beide’ 2026 zomers pas je nu de in het verleden gevonden temperatuur-sterfte relaties toe en de uitkomsten trek je van elkaar af. Zo krijg je de totale hittesterfte in 2026 en de bijdrages daaraan van het natuurlijke achtergrondklimaat (roze in de NOS-grafiek) en de extra bijdrage van door de mens veroorzaakte klimaatverandering (rood in de NOS-grafiek).
Bam en klaar ben je. Plots heb je ‘bewezen’ en in een van de Nature-bladen gepubliceerd dat 2026 het dodelijkste hittejaar was. Zonder dat je daadwerkelijke sterftecijfers van deze zomer nodig had. Journalisten lezen de studie toch niet (zie het fragment uit NRC) of zullen niet begrijpen wat je allemaal uitgespookt hebt. Nieuwsaandacht gegarandeerd. En kanttekeningen zoals dit artikel en dat van Willis Eschenbach bereiken de massa niet. Missie geslaagd.
Meer ouderen
Uiteraard zit er een moeras van aannames achter de studie. Maar een kniesoor die daarover valt. Laten we er toch eens een paar benoemen. De studie gebruikt temperatuur-sterfte relaties uit de periode 2000-2019 en gaat ervan uit dat die verbanden daarna constant blijven. Waarom zou dat zo zijn? Als zomers steeds warmer worden is het logisch dat meer mensen airco installeren of dat landen hitteplannen opstellen en in werking stellen toch? De studie houdt daar geen rekening mee. Een andere studie, weliswaar ook weer gebaseerd op modelschattingen (dus oppassen geblazen), stelt dat hittesterfte 80% hoger zou zijn geweest zonder adaptatie. Dat geeft aan het een factor is om rekening mee te houden, iets wat in de huidige studie dus niet is gebeurd.
De onderzoekers gebruiken data uit slechts 232 steden en passen die zonder controle toe op 622 andere steden. De ene stad is de andere niet toch? De ene stad kan veel groener zijn dan de andere waardoor hitte beter te verdragen is.
Maar waarschijnlijk de belangrijkste factor is leeftijd. De onderzoekers gebruiken weliswaar verschillende leeftijdsgroepen, maar de verdeling over die verschillende groepen in de periode 2000-2019 wordt constant gehouden. Terwijl er in die periode een forse verschuiving heeft opgetreden: Europa vergrijst. Hier een vergelijking tussen 2000 en 2026:
Het aandeel 65-plussers en 80-plussers is fors gestegen. Juist oudere mensen (80+) zijn extra kwetsbaar voor hitte. De Deense milieueconoom Bjorn Lomborg wees daar eerder in het jaar al op toen The Lancet met alarmerende cijfers kwam over Europese hittedoden. Lomborg noemde het op X een “schoolvoorbeeld van klimaatbedrog”. Volgens hem kan vrijwel de volledige toename van hittesterfte verklaard worden door de ouder wordende bevolking:
Bron: Lomborg
Gecorrigeerd voor leeftijd komt Lomborg uit op slechts een minimale toename van sterfte door hitte:
Bron: Lomborg
Koude is veel gevaarlijker
De andere minstens zo belangrijke kanttekening die Lomborg steevast maakt, is dat de obsessie voor hitte misplaatst is omdat koude wereldwijd en ook in Europa nog altijd veel meer slachtoffers eist dan hitte. Opwarming in Europa zal weliswaar leiden tot (iets) meer hittedoden maar de afname van het aantal koudedoden is veel groter. Netto goed nieuws dus dat door alleen maar de nadruk te leggen op de hitte nooit gebracht wordt.
Opvallend genoeg publiceerde het RIVM vorige week een studie die deze verhouding ook voor Nederland bevestigde. Er vallen volgens het RIVM jaarlijks zo’n 350 extra doden door hitte tegenover maar liefst 12.000 (!) doden door koude. Vijfendertig keer zoveel!
Uiteraard – zou je bijna zeggen – richtte NRC in een artikel erover (“In de ene wijk zijn mensen beter bestand tegen hitte dan in de andere”) zich op de hitte. Maar Marianne Zwagerman was er als de kippen bij om in haar Telegraaf-column te wijzen op het grote aantal door het RIVM gerapporteerde koudedoden. Ze concludeert: “We bestrijden hitte, maar laten duizenden Nederlanders doodvallen van de kou.”
Een van de onderzoekers van de RIVM-studie is Hein Daanen van de VU. Toevallig hoorde ik hem van de zomer uitleggen op de radio waarom oude mensen eigenlijk sneller overlijden door hitte dan jongere mensen. In het fragment wees Daanen echter ook op het veel grotere gevaar van koude en stelde hij dat vreemd is dat Nederland wel een Nationaal Hitteplan kent maar geen Nationaal Koudeplan.
Dit artikel werd oorspronkelijk gepubliceerd op Indepen.eu op 27 oktober 2026
Marcel Crok
Marcel Crok is een Nederlandse wetenschapsjournalist, die sinds een bekroond artikel over de beruchte hockeystickgrafiek in 2005 fulltime schrijft over het klimaatdebat en het klimaatbeleid. Hij publiceerde twee boeken in het Nederlands (De Staat van het Klimaat en was coauteur van het boek Ecomodernisme). Samen met de Britse onafhankelijke onderzoeker Nic Lewis schreef hij een uitgebreid rapport over klimaatgevoeligheid, getiteld A Sensitive Matter.
Hij werd door de Nederlandse regering gevraagd om als deskundige beoordelaar van het IPCC AR5-rapport op te treden. Samen met de Nederlandse klimaatinstituten KNMI en PBL heeft Crok een internationaal discussieplatform opgezet, Climate Dialogue.
In 2019 hebben Crok en emeritus hoogleraar Guus Berkhout de Clintel Foundation opgericht. Zij publiceerden de World Climate Declaration, die inmiddels door meer dan 2000 wetenschappers en deskundigen is ondertekend.
Samen met Andy May en een team van wetenschappers uit het Clintel-netwerk heeft Crok bijgedragen aan het boek The Frozen Climate Views of the IPCC (De starre klimaatvisie van het IPCC), dat door hem is geredigeerd.
Wat u zojuist heeft gelezen, kon worden gepubliceerd dankzij onze donateurs.
Clintel publiceert dagelijks artikelen over klimaat, energie en wetenschap. Daarnaast vertalen wij internationale analyses in meerdere talen, maken wij video’s, publiceren wij rapporten en organiseren wij bijeenkomsten en lezingen.
Wij ontvangen geen overheidssubsidies en zijn volledig afhankelijk van de steun van onze donateurs. Dankzij uw bijdrage kunnen wij onafhankelijk onderzoek en een open debat over klimaat en energie blijven bevorderen.
Steunt u ons werk? Kies wat bij u past:
• Word Vriend van Clintel – vanaf €100 per jaar
• Word Trouwe Vriend van Clintel – via een fiscaal aantrekkelijke periodieke gift
• Doe een eenmalige donatie – iedere bijdrage helpt
Hartelijk dank voor uw steun.
meer nieuws
Geen bewijs dat extreme weersomstandigheden vaker voorkomen of heviger worden: (6) Bosbranden
In een reeks artikelen onderzoekt natuurkundige Ralph B. Alexander of extreme weersomstandigheden vaker voorkomen of heviger worden. In navolging van zijn vorige artikel over tornado’s, richt dit laatste deel zich op bosbranden.
Claim 50.000 hittedoden niet gebaseerd op feiten
Weer ging het in de media over hittedoden. Maar liefst 50.000 mensen zouden deze zomer in Europese steden aan de hitte bezweken zijn. De media namen het nieuws kritiekloos over. Een factcheck door Marcel Crok leert echter dat de onderzoekers überhaupt geen sterftecijfers gebruikten bij deze studie en dat aannames op aannames gestapeld werden.
Roger Pielke Jr.: “Ik zou de temperatuurdoelen schrappen”
De internationale gemeenschap, en vooral de EU, zou de temperatuurdoelstellingen van het Akkoord van Parijs, het beperken van de opwarming van de aarde tot ruim onder de 2 °C, moeten loslaten. Dat zegt onafhankelijk onderzoeker Roger Pielke Jr. in een interview met Clintel-directeur Marcel Crok. Dit zou de weg vrijmaken voor een meer pragmatische aanpak, waarbij economische welvaart niet lijdt onder het klimaatbeleid.
