Klimaatzaak Bonaire onder de loep: rechter baseert zich op doemscenario’s
De klimaatzaak rond Bonaire roept een principiële vraag op: moet een rechter zich bezighouden met politieke keuzes over klimaatbeleid? Volgens jurist Lucas Bergkamp heeft de rechtbank zich laten leiden door weinig realistische toekomstscenario’s, met mogelijke gevolgen voor bestuur en democratische verhoudingen.
Vorige week was het weer eens raak — een ‘moedige’ rechter wees een ‘dapper’ klimaatvonnis. Op aangeven van Greenpeace heeft de rechtbank Den Haag de Staat bevolen Bonaire tegen ‘gevaarlijke klimaatverandering’ te beschermen door strenger klimaatbeleid en vergaande emissiereductiedoelen op te leggen om de mondiale opwarming ‘tot minder dan 1,5 graden’ te beperken. Met andere woorden, Nederland dient het beleid te herzien om zo het mondiale klimaat te verbeteren om een eiland in de Caraïben met zo’n 26.000 inwoners te redden. Onzinniger wordt klimaatrechtspraak niet.
Deze rechtspraak past in de trend die met de Urgenda-uitspraken is ingezet. Er is sinds mijn artikel uit 2020 met de titel ‘De rechter begrijpt de wetenschap niet maar bepaalt wel het beleid,’ niets ten goede veranderd. Sterker nog, de rechterlijke macht blijft dezelfde drogredeneringen hanteren, radicaliseert steeds verder en laat zich minder en minder aan de feiten en het recht gelegen liggen. Ook de Bonaire-klimaatrechter lijdt aan Messiaswaan en hallucineert onbestaande verdragsbepalingen. Bij deze rechter prevaleert een misplaatste klimaatmoraal boven de democratie en de economie en volgen de relevante feiten uit een in opdracht van Greenpeace geproduceerd rapport. Hoe lang kan dit nog goed gaan?
Geënsceneerde eensgezindheid
Ambitieuze klimaatuitspraken komen steevast tot stand in zaken waarin de partijen die tegenover elkaar staan, het in grote lijnen eens zijn over de feiten. Daarom houdt de klimaatbeweging ervan tegen de staat te procederen, want de ambtenaren die de verdediging aansturen, hebben veel sympathie voor klimaatactivisten.
Net als in de Urgenda-zaak kon de Haagse rechtbank tot haar genoegen met regelmaat vaststellen dat de partijen het eens waren: ‘In deze zaak staat niet ter discussie dat door de mens veroorzaakte klimaatverandering wereldwijd reële risico’s voor de mens meebrengt.’ Over de belangrijke vraag welk deel van de klimaatverandering door de mens wordt veroorzaakt, maakt de klimaatrechter zich niet druk, want hij kan de natuur nu eenmaal geen bevelen geven. Of enige opwarming wellicht beter is voor de mensheid doet niet ter zake en de mensenrechten van diegenen die door het vonnis geraakt zullen worden, tellen niet mee.
In klimaatzaken heeft de rechter uitsluitend oog voor eventuele risico’s en blijven de aanzienlijke voordelen van een beetje opwarming (bijvoorbeeld veel minder doden door koude) en meer CO2 (bijvoorbeeld sterke vergroening) buiten beschouwing. Zo ook de Bonaire-rechter, die kennelijk op basis van het Greenpeace-rapport concludeert dat ‘temperatuurstijging de kans op hitte-gerelateerde aandoeningen verhoogt’ en over de kans op koude-gerelateerde aandoeningen in alle talen zwijgt.
Met een dergelijke bevooroordeelde manier van feitenselectie kun je uiteraard geen beslissing nemen over de noodzaak en wenselijkheid van mitigatie, want dan moet je wel degelijk de risico’s en voordelen in de analyse betrekken en dat dan ook nog marginaal, dat wil zeggen voor ieder ppm meer CO2 moet je nagaan wat de na- en voordelen zullen zijn. Omdat dit de pet van de klimaatwetenschap en de -rechter te boven gaat, blijven de voordelen steevast buiten beschouwing.
Ruim baan voor klimaatmoraal
Ook de nadelen van klimaatbeleid staan niet in de belangstelling van de klimaatrechter. Denk aan schade aan de natuur door windturbines op land en op zee, problemen met de elektriciteitsvoorziening door random-opwekking, enorme systeemkosten, energie-armoede, schending van de mensenrechten van burgers die niet meer in hun levensonderhoud kunnen voorzien, etcetera. In tegenstelling tot politici hoeven rechters zich niet te verantwoorden en daardoor kunnen ze dat soort futiliteiten wegwimpelen.
De redenering van dappere klimaatrechters is steevast dezelfde. Ook de rechtbank Den Haag maakt gebruik van dezelfde trucjes en drogredeneringen als de eerdere klimaatrechters om tot het gewenste resultaat te komen. Voor dit doel moeten de wetenschap, de feiten en het recht wijken en de klimaatmoraal ruim baan krijgen.
Het sjabloon voor de dappere klimaatrechter
Het sjabloon voor het opleggen van rechterlijke klimaatdwang bestaat uit de volgende onderdelen:
- ‘Geef een langdradige opsomming van alarmistische verklaringen uit allerhande beleidsdocumenten, veelal van internationale organisaties, en de ‘Summary for Policy Makers’ (SPM) van het IPCC.’ — Die SPM is geen wetenschappelijk document, want veel van de plechtige verklaringen erin zijn geen empirische vaststellingen; het is een stuk dat door ambtenaren van VN-lidstaten wordt onderhandeld en overeengekomen en bestemd is voor politici en klimaatambtenaren.
- ‘Poneer de stelling dat, indien er niet drastisch wordt ingegrepen, zich ernstige gevaren zullen verwezenlijken, waarbij 1,5 graden als ‘gevarengrens’ fungeert.’ — Die 1,5 graden zou vereist worden door ‘De Klimaatwetenschap,’ hoewel het IPCC pas om een opinie werd gevraagd nadat die 1,5 graden het Parijse akkoord was binnengesmokkeld. Empirische onderbouwing voor deze ‘gevarengrens’ ontbreekt volledig. Onzekerheden en regionale verschillen blijven buiten beschouwing.
- ‘Dan volgt de stelling dat Nederland, door een alchemisch mengsel van het Parijse klimaatakkoord en “De Wetenschap” gehouden zou zijn om beleid te voeren dat 1,5 graden verwezenlijkt, ongeacht de effectiviteit en de kosten ervan.’ — Dat andere landen niets doen en niets hoeven te doen, maakt dus voor de plicht van Nederland niets uit. De economische gevolgen zullen de rechter worst wezen. Ook al haalt het niets uit en is het Parijse klimaatakkoord zo lek als een mandje, Nederland moet en zal dweilen met de kraan open.
- ‘Grijp eenzijdig naar de mensenrechten en naar andere open normen die je zelf kunt invullen. Negeer de rechtsregels die niet dienstbaar zijn aan het doel.’ — Dat is de gouden regel van de klimaatrechter. Van het verbod op het stellen van algemene regels trekt de klimaatrechter zich niets aan. Ook het verbod om zijn eigen morele, ideologische of politieke opvattingen te laten doorwegen in zijn beslissingen komt hem niet van pas. Van de Grondwettelijke bepaling dat de Staten-Generaal, niet de rechter, het gehele volk vertegenwoordigt, wil deze rechter niet horen.
- ‘Tenslotte volgt de conclusie dat het Nederlandse beleid onvoldoende is en dat Nederland dus meer moet doen om het klimaat te redden.’ — Op grond van een bizar argument over de machtenscheiding meent ook de Bonaire-rechter dat hij de wetgever een klimaatdoel mag opleggen, zolang hij niet de specifieke maatregelen voorschrijft.
Het Bonaire-vonnis schendt de logica en wetenschap
…
Tijdens het jubileumcongres van Clintel op 18 juni 2024 hield Marcel Crok een lezing met de titel ‘Zal het klimaatdebat in de rechtszaal beslecht worden?’. Deze lezing kun je hieronder bekijken:
Het volledige titel verscheen op 5 februari 2026 onder de titel “De Bonaire-klimaatrechter ziet op suggestie van Greenpeace onwaarschijnlijke doemscenario’s voor feiten aan” bij Wynia’s Week.
meer nieuws
’Nederland moet een fundamentele hervorming van het klimaatbeleid bepleiten’, zegt prof. Guus Berkhout
Met de dertigste klimaattop achter de rug beschouwt em. prof. dr. ir Guus Berkhout aan de hand van de povere resultaten dat het inmiddels tot de wereld mag doordringen dat ’het klimaatroer helemaal om’ moet. „Nederland moet een fundamentele hervorming bepleiten. Niet klimaatmitigatie, maar klimaatadaptatie moet de hoogste prioriteit krijgen.”
AMOC maken
Alarm over de AMOC is volop in de media, maar de data suggereren dat er geen reden is voor doemscenario’s.
Het narratief stort in: IEA herdefinieert de toekomst van energie
Het einde is nabij – niet voor de wereld, maar voor het klimaatindustriële complex. Het is een neergang die vooral te wijten is aan de pure realiteit van de energie-economie in de ontwikkelingslanden.
