Maarten van Andel op 15 juni: “De grootste klimaatwinst zit niet in waterstof of biomassa”

“Het klimaatdebat is al minstens tien jaar van een bedenkelijk niveau. Er is veel te weinig inhoudelijke en technische kennis en veel te veel politiek opportunisme”, opent Maarten van Andel het gesprek. “Ik zie de laatste tijd wel een zekere kentering, richting wat meer realisme. Zo is er meer weerstand tegen het onzinnige verstoken van biomassa, meer aandacht voor kernenergie en komt men terug op het motto ‘van het gas af’. Ik ben wel bang dat deze kentering niet zozeer komt door een fundamentele verandering van inzicht, maar meer omdat de realiteit, denk aan netcongestie, nu echt begint te botsen met de hooggestemde idealen.”

“Het wordt sowieso een langzaam proces om de olietanker van het klimaatbeleid van koers te laten veranderen. Er zijn immers belangen, contracten en politici die bang zijn voor gezichtsverlies. Dus blijven we voorlopig doorrijden in een doodlopende straat.”

Fossiele brandstoffen

Op die doodlopende straat van het huidige klimaatbeleid komen we zo terug want die straat heeft nogal wat zijtakjes waar Van Andel zich over verbaast. “Ik noem er alvast even vier: biomassa, waterstof, elektrische auto’s en ondergrondse CO2-opslag”.

Maar eerst een fundamentelere vraag aan Van Andel: is er überhaupt een noodzaak voor het reduceren van CO2? “Ik ben zeker geen tegenstander van het reduceren van de CO2-uitstoot. Maar het gaat mij fundamenteel om iets anders: het reduceren van ons verbruik van fossiele brandstoffen. Dat mag van mij allemaal best wat minder. Want het reduceren van fossiel brandstofverbruik heeft wat mij betreft alleen maar voordelen: ze zijn, of worden, immers schaars, ze zijn duur, ze maken ons sterk afhankelijk van andere regimes en van geopolitieke situaties zoals nu met de straat van Hormuz, en ze zijn milieuvervuilend.”

“En inderdaad, een deel van de mensen vindt ook het reduceren van CO2 een groot voordeel van het verminderen van fossiel brandstofverbruik. Ik richt me eigenlijk niet eens zozeer op die CO2-kwestie. Voor mij biedt het reduceren van fossiele brandstoffen sowieso uitsluitend voordelen dus vraag ik me vooral af: hoe kunnen we dat het beste doen?” 

Dat is volgens Van Andel dus vooral niet hoe we het nu doen. Waarmee we weer terug zijn op de doodlopende straat van het huidige energie- en klimaatbeleid en zijn vreemde irrationele uitwassen, waar Van Andel veel over heeft geschreven. “Neem het verstoken van houtige biomassa. Ondanks het steeds bredere besef dat dit een slechte zaak is, stopt het gewoon niet. Zo is er toch nog een subsidie van 400 miljoen euro naar Vattenfall gegaan voor hun biomassacentrale in Diemen.’’

Congreszaal-Iona zaal Antropia, Driebergen, waar Maarten van Andel op 15 juni te zien is

Dwaalweg

Een andere dwaalweg is volgens Van Andel de voorgenomen grootschalige inzet van waterstof. Het idee daarachter is om het variabele aanbod van elektriciteit uit zon en wind bij (de onvermijdelijke) stroomoverschotten via elektrolyse om te zetten in waterstof en dit vervolgens op een gunstiger tijdstip weer te gebruiken om stroom te leveren. “Het fundamentele probleem is daarbij dat waterstof geen energiebron is maar alleen energiedrager. Met het omzetten van stroom in waterstof en weer terug, ben je al twee derde van je energie kwijt. Verder zijn er grote problemen met de kosten en de veiligheid hiervan. Het is duidelijk dat waterstof niet voor energiedoeleinden zou moeten worden ingezet.”

“Maar hiervoor is er blijkbaar een onvoorstelbaar goede lobby. Er worden miljardensubsidies voor uitgekeerd. Daarbij kan ook meespelen dat politici Groningen graag wat toewerpen, ter compensatie van de aardgas-kwestie. Want deze projecten spelen met name daar.”

Een derde ergernis is ondergrondse CO2-opslag, waar ook miljarden heen gaan. “Dat is nou echt een tijdelijke oplossing. Je maakt ‘afval’, dat veeg je onder het tapijt, totdat het vol is en dat zie je wel weer verder. Het hele proces kost bovendien ongelooflijk veel energie en het is sowieso een druppel op een gloeiende plaat. Je hebt het over de ordegrootte van 1 procent van onze jaarlijkse CO2-uitstoot.”

“Ook dit is weer gedeeltelijk een kwestie van lobby, bijvoorbeeld van Shell. Als hier geen subsidie meer voor is, stopt het meteen. Dat geldt trouwens ook voor de andere voorbeelden die ik noem.”

Een laatste doorn in het oog (er zijn er meer maar we noemen hier zijn top-vier) bij Van Andel, zijn elektrische auto’s. “Natuurlijk is een elektromotor efficiënter dan een benzinemotor. Maar je moet uiteraard de hele keten beschouwen. Van de lithium- en kobaltmijnen die nodig zijn voor de batterijen, tot de uiteindelijke elektrische auto op onze wegen. En als je die hele keten beschouwt, is de besparing gering. Voeg daarbij de milieuvervuiling die elektrisch rijden met zich meebrengt, en het is volgens mij geen goede keuze.”

“Het komt er op neer dat elektrisch rijden geweldig is, maar dan wel met een draad, zoals bij een trolleybus. Zo gauw je met batterijen gaat werken, wordt het een ander verhaal.”

Trolleybus in Arnhem (Bron: commons.wikimedia.org)

Energiebesparing

Er zijn kortom genoeg onverkwikkelijke zaken in het huidige klimaatbeleid. Maar zijn er ook dingen die wél deugen? “Zeker. Ik denk aan het Nationaal Isolatieplan. Dat biedt uitsluitend voordelen. Verder het feit dat er nu in ieder geval plannen zijn voor meer kernenergie, alhoewel er nog geen concrete resultaten zijn. En ook de maximumsnelheid van 100 km/u overdag, ooit ingevoerd als stikstofmaatregel, vind ik uit het oogpunt van energiebesparing positief.”

En daarmee komen we bij een van de kernpunten van de presentatie van 15 juni: energiebesparing. Van Andel is ervan overtuigd dat juist op dat punt veruit de grootse slag is te slaan bij het reduceren van fossiele brandstoffen (en daarmee automatisch ook van de CO2-uitstoot).

“Er is natuurlijk al wel wat bereikt op het punt van energiebesparing, denk aan de inzet van led-lampen in plaats van gloeilampen en ook de industrie is een stuk zuiniger dan vroeger. Maar er is nog steeds enorm veel winst te behalen. Ik denk dat we, zonder noemenswaardig verlies van welzijn en comfort, 50 procent minder energie zouden kunnen gebruiken. Dat reduceert veel sneller en goedkoper CO2-uitstoot dan alle windmolens, zonnepanelen en biomassa bij elkaar. De overgrote meerderheid van alle CO2 die we de komende 25 jaar kunnen reduceren moet uit energiebesparing komen.

“Heel belangrijk is dat je eerst nagaat waar het meeste winst is te behalen. Vaak lost 20 procent van de oorzaken aanpakken, 80 procent van je probleem op. Mensen denken bijvoorbeeld vaak aan vliegreizen. Een vlucht kost inderdaad behoorlijk wat brandstof maar het is wel iets dat je maar één keer per jaar doet, of zo. En het overgrote deel van de wereldbevolking vliegt helemaal nooit. Dus uiteindelijk tikt dat allemaal niet zo aan. Je moet kijken naar zaken die grootschalig zijn én dagelijks voorkomen.”

Drie prioriteiten

“Volgens die redenering, kom ik op de volgende drie prioriteiten voor het reduceren van energieverbruik. Ten eerste: het dagelijkse woon-werkverkeer. Ten tweede de verwarming van gebouwen en woningen en ten derde: de consumptie van goederen. Veel mensen realiseren zich onvoldoende dat er ontzettend veel energie gaat zitten in de productie van goederen. Ik denk dat we gemakkelijk twee keer zo lang met onze spullen kunnen doen.”

Bij Van Andels eerste punt, woon-werkverkeer, kun je denken aan veranderd rijgedrag, strenger controleren op maximumsnelheid, of aan meer thuiswerken. Bij het tweede punt is isolatie het toverwoord. Het derde en misschien wel het belangrijkste punt, minder consumeren, lijkt het meest heikel om te realiseren. Hierbij betreden we immers vooral het vlak van de psychologie.

“Zeker. Voor mij is de energietransitie dan ook vooral een psychologische transitie. We krijgen immers allemaal een adrenaline-kick van het verwerven van nieuwe spulletjes. En commerciële bedrijven zijn zeer bedreven in het inspelen op die psychologische behoefte. Maar, geloof me, we hebben echt niet ieder jaar een nieuwe kleur kerstballen nodig.”